Son yıllarda “faizsiz ev sahibi olma”, “eminevim”, “tasarruf finansman” gibi adlarla tanıtılan sistemler hızla yaygınlaştı. Bu şirketler 2021’de 6361 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) denetimine alındı. Din İşleri Yüksek Kurulu da sistemi inceleyerek bir karar yayımladı.
Sistem nasıl işler?
Katılımcılar ortak bir fon havuzunda düzenli ödemelerle birikim yapar. Belirli bir birikime ulaşan veya çekilişle sırası gelen katılımcıya, havuzdaki paradan konut, iş yeri ya da taşıt alması için finansman sağlanır. Katılımcı bu finansmanı taksitlerle havuza geri öder. Şirket mal satmaz; katılımcı istediği evi istediği kişiden kendisi alır. Şirket ise sistemin yönetimi karşılığında bir organizasyon ücreti alır. Sistem çekilişli (grup) veya çekilişsiz (bireysel) olarak uygulanır.
Fıkhî açıdan bu yapı, katılımcıların birbirine sırayla faizsiz borç (karz) vermesine dayanan bir yardımlaşma modelidir. Şirketin aldığı ücret ise bir hizmetin bedelidir.
DİYK’nin şartları
Kurul, aşağıdaki şartlara uyulması kaydıyla bu sistemle konut, iş yeri veya taşıt sahibi olmayı caiz görmüştür:
- Şirket, organizasyon ücreti dışında katılımcılardan başka bir ücret almamalıdır.
- Katılımcıların organizasyon ücreti dışında havuza yatırdıkları tutar ile teslimat döneminde aldıkları tutar denk olmalıdır. Aradaki fark faiz olur.
- Şirket finansmanı havuzdaki birikimden sağlamalı, kendi öz kaynağından vermemelidir. Çünkü öz kaynaktan verilen para üzerine ücret alınması, faizli kredinin başka bir adla verilmesi anlamına gelir. Katılımcıların sistemden ayrılması hâlinde şirketin gruptaki asgari sayıyı tamamlamak için katılımcı sıfatıyla gruba girmesi bu şarta aykırı değildir.
- Teslimattan sonraki ödemelerde gecikme olursa katılımcıdan enflasyon farkı dışında herhangi bir fazlalık istenmemelidir.
Kurul ayrıca havuzdaki birikimin faizsiz yatırımlarda değerlendirilmesini ve havuz hesaplarının şirketin diğer hesaplarından ayrı tutulmasını sistemin işleyişinin parçası olarak dikkate almıştır.
Sözleşme imzalamadan önce
- Şirketin BDDK’dan faaliyet izni olup olmadığını kontrol edin. İzinsiz şirketler hem dinî hem hukukî açıdan ciddi risk taşır.
- Organizasyon ücretinin tutarını ve ne zaman alındığını, cayma ve fesih hâlinde ne kadarının iade edileceğini sözleşmeden okuyun.
- Aldığınız finansmandan fazlasını ödeyip ödemeyeceğinizi (organizasyon ücreti hariç) mutlaka sorun.
- Gecikme durumunda uygulanacak bedelin yalnızca enflasyon farkı olup olmadığına bakın.
Karşılaştırma için bkz. faizli konut kredisi ve katılım bankası finansmanı.
Kaynaklar: Mâide 5/2; Bakara 2/275; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Tasarruf finansman sistemi aracılığıyla konut, iş yeri veya taşıt edinmek caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr); 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu (2021 değişiklikleri); BDDK, Tasarruf Finansman Sıkça Sorulan Sorular (bddk.org.tr).