Birçok Müslüman, özellikle namaza geç başlayanlar veya bir dönem ara verenler, geçmişte kılamadığı namazların nasıl kaza edileceğini merak eder.
Kaza namazının dayanağı
Hz. Peygamber “Biriniz uyuyakalır veya unutur da bir namazı vaktinde kılamazsa, uyandığı veya hatırladığı vakit kılsın” buyurmuştur (Buhârî, Mevâkît, 37; Müslim, Mesâcid, 314-316). Farz namazlar ile Hanefîlere göre vacip olan vitir namazı kazaya kalırsa kaza edilir. Namazı kazaya bırakmak için meşru bir mazeret (uyku, unutma, îmâ ile bile kılamayacak kadar hastalık) gerekir; iş yoğunluğu mazeret sayılmaz. Mazeretsiz geciktirilen namaz kaza edildiğinde, geciktirme günahı için ayrıca tövbe edilir.
Sıraya uymak
DİYK’ye göre kaza namazları arasında sıra gözetilip gözetilmeyeceği kişinin durumuna göre değişir:
- Sâhib-i tertîb: Altı vakit veya daha fazla namaz borcu olmayan kişi, kılamadığı ilk namazdan başlayarak sırayla kılar, ardından içinde bulunduğu vaktin farzını kılar. Hanefîlere göre bu sıraya uymak vaciptir.
- Sâhib-i tertîb olmayan: Altı vakitten fazla borcu olanlar için sıraya uyma zorunluluğu yoktur.
Kaza borcu varken sünnet kılmak
DİYK’ye göre kazaya kalmış namazların ilk fırsatta kaza edilmesi esastır. Bununla birlikte Hanefî mezhebine göre kaza borcu olan kişinin farzların öncesinde ve sonrasında kılınan sünnetleri (revâtib) ve teheccüd, kuşluk gibi nafileleri kılması da caizdir. Hz. Peygamber’in düzenli kıldığı sünnetleri terk etmemek, kişinin manevi bağını da güçlendirir.
Hem kaza hem sünnet niyeti
Halk arasında “sünnet yerine kaza kılınır” denir. DİYK’ye göre bir namaz hem kaza hem sünnet niyetiyle kılınamaz; kılınacak namazın ne olduğu kesin olarak belirlenmelidir. İki niyet birleştirilirse namaz kaza olur; hem kaza hem sünnet kılınmış olmaz (el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 66). Kişi isterse sünnet yerine kaza kılmayı tercih edebilir; ancak bu durumda sünneti kılmamış olur.
Niyet ve vakit
- Kaza namazına niyet ederken hangi namaz olduğu belirtilir: “Niyet ettim kazaya kalan ilk (veya son) sabah namazının farzını kılmaya.” Sayısı belli olmayan borçlarda bu şekilde niyet edilir.
- Kaza namazları güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken kılınmaz; bunun dışında her vakit kılınabilir.
- Kaza namazları cemaatle de kılınabilir.
- Başkasının yerine namaz kılınamaz; namaz borcu, ölümden sonra da başkasının kılmasıyla düşmez.
Kaynaklar: Tâhâ 20/14; Buhârî, Mevâkît, 37; Müslim, Mesâcid, 314-316; Semerkandî, Tuhfetü’l-fukahâ; Aliyyü’l-Kârî, Fethu bâbi’l-inâye, I, 357; el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 66; Dimyâtî, İ‘ânetü’t-tâlibîn, I, 31-32; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kaza edilecek namazlar arasında bir sıra takip etmek şart mıdır?”, “Kaza namazı borcu olan kimse sünnet namazları kılabilir mi?” (01.03.2023), “Bir namaz hem kaza hem sünnet niyeti ile kılınabilir mi?” (kurul.diyanet.gov.tr).