Ev sahibi olmak, özellikle kiraların hızla arttığı dönemlerde birçok ailenin en büyük hedefidir. Bankaların sunduğu konut kredileri bu hedefe hızlı bir yol gibi görünür. Ancak kredinin faizli olması, dindar aileleri ciddi bir ikilemle karşı karşıya bırakır.
Faizli kredi faizli borçtur
Konut kredisinde banka size bir miktar para borç verir ve bunu vade boyunca faiziyle birlikte geri alır. Bu, Kur’an’ın yasakladığı ribânın ta kendisidir. Faizi vermek de almak kadar yasaktır. Hz. Peygamber (s.a.v.) faizi yiyenle birlikte yedireni, yani faiz ödeyeni de lanetlemiştir (Müslim, Müsâkât, 106). DİYK de faizin her çeşidinin haram olduğunu, bir zaruret bulunmadıkça faiz almanın da vermenin de caiz olmadığını belirtir.
Kira ödemek zaruret midir?
Fıkıhta zaruret, haram olan şeyi yapmadığı takdirde kişinin canının, aklının veya temel varlığının telef olacağı ya da ağır bir zarar göreceği durumdur. Barınma ihtiyacı kira yoluyla karşılanabildiği sürece ev sahibi olmak için faizli borçlanmak zaruret sayılmaz. Kira ödemenin “boşa para vermek” gibi görülmesi de bu hükmü değiştirmez; kira, bir hizmetin meşru bedelidir.
Zarurette de “zaruret, kendi miktarınca takdir olunur” kaidesi geçerlidir. Yani gerçekten barınacak yeri olmayan ve başka hiçbir meşru yolu bulunmayan bir kişi için bile hüküm ancak zorunlu barınma ihtiyacıyla sınırlıdır; yatırım veya daha büyük bir ev için faizli kredi kullanmak bu kapsama girmez.
Meşru alternatifler
- Katılım bankası konut finansmanı: Banka evi satıcıdan satın alıp size vadeli olarak satar (murâbaha) veya kira sertifikası/ortaklık yöntemleri kullanılır. Şartlarına uyulduğunda bu bir vadeli satıştır. Bkz. katılım bankacılığı.
- Tasarruf finansman şirketleri: DİYK, belirlediği şartlara uyulması kaydıyla bu sistemle konut, iş yeri veya taşıt edinmeyi caiz görmüştür. Ayrıntı: Tasarruf finansman sistemi caiz mi?
- Müteahhitten taksitli alım: Satıcının kendisiyle, fiyatı baştan belirlenmiş taksitli satış caizdir.
- Birikim ve aile içi faizsiz borçlanma (karz-ı hasen): Yakınlar arasında faizsiz borç vermek sevabı büyük bir iyiliktir.
Faizli krediyle ev almış olan ne yapmalı?
Daha önce faizli kredi kullanmış kişi tövbe eder. İmkânı varsa krediyi erken kapatarak ya da katılım bankasına aktararak (borç transferi) faizli ilişkiyi mümkün olan en kısa sürede sona erdirmeye çalışır. Kredi ile alınan evin mülkiyeti kişiye geçmiştir; evde oturmak, orada namaz kılmak ve evi satmak caizdir. Günah, faizli borçlanma işlemindedir. Faizli krediyle mal almak isteyen birine satış yapmanın hükmü için bkz. faizli krediye kefil olmak ve aracılık.
Kaynaklar: Bakara 2/275-279; Müslim, Müsâkât, 106; İbn Nüceym, el-Eşbâh ve’n-nezâir; Süyûtî, el-Eşbâh ve’n-nezâir; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Bir kişinin, malını faizli kredi kullanarak satın almak isteyen kişiye satması caiz midir?”, “Tasarruf finansman sistemi aracılığıyla konut, iş yeri veya taşıt edinmek caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr).