Teheccüd, sözlükte “uykuyu terk edip uyanmak” demektir. Dinî terim olarak yatsı namazından sonra bir süre uyuyup gecenin ilerleyen bir saatinde kalkarak kılınan nafile namazın adıdır. Kur’an’da Hz. Peygamber’e özellikle emredilen bu namaz, bütün müminler için de gece ibadetinin en güzel şeklidir.
Bu yazıda7 başlık · 4 dk okuma
Kur’an ve Sünnet’te teheccüd
Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Gecenin bir kısmında da uyanıp sana mahsus nafile bir ibadet olarak teheccüd namazı kıl. Umulur ki Rabbin seni övülmüş bir makama ulaştırır” (İsrâ 17/79). Müminlerin vasıfları sayılırken de “Onlar geceleri pek az uyurlar, seher vakitlerinde bağışlanma dilerlerdi” (Zâriyât 51/17-18) denilir.
Hz. Peygamber de “Farz namazlardan sonra en faziletli namaz gece namazıdır” buyurmuştur (Müslim, Sıyâm, 202). Bir başka hadiste “Rabbimiz her gece, gecenin son üçte biri kaldığında dünya semasına iner (rahmetiyle tecelli eder) ve ‘Bana dua eden yok mu, duasını kabul edeyim; benden isteyen yok mu, ona vereyim; benden bağışlanma dileyen yok mu, onu bağışlayayım’ buyurur” (Buhârî, Teheccüd, 14; Müslim, Müsâfirîn, 168).
Hükmü
Teheccüd, Hz. Peygamber için farz, ümmeti için ise müekked olmayan (gayr-i müekked) sünnet / müstehap bir namazdır. Kılan sevap kazanır, kılmayan günaha girmez. Hz. Peygamber hayatı boyunca gece namazını terk etmemiş, hastalık gibi bir sebeple kılamadığında gündüz on iki rekât kılarak telafi etmiştir (Müslim, Müsâfirîn, 140).
Vakti
- Teheccüdün vakti yatsı namazından sonra başlar, imsak vaktine (sabahın girmesine) kadar devam eder.
- Asıl teheccüd, bir miktar uyuduktan sonra kalkarak kılınandır. Uyumadan kılınan nafileler de “gece namazı” (kıyâmü’l-leyl) sevabı kazandırır.
- En faziletli vakit gecenin son üçte biridir (seher vakti). Gecenin süresini bulmak için akşam ile imsak arasındaki süre üçe bölünür. Bulunduğunuz şehrin imsak vaktini namaz vakitleri sayfasından öğrenebilirsiniz.
Kaç rekât kılınır?
Teheccüd en az iki rekâttır. Hanefî âlimlerine göre Hz. Peygamber çoğunlukla sekiz rekât kılmış, vitirle birlikte on bir veya on üç rekâta ulaşmıştır (Buhârî, Teheccüd, 16; Müslim, Müsâfirîn, 125). Dolayısıyla 2, 4, 6 veya 8 rekât kılınabilir; daha fazlası da caizdir. Gece namazları ikişer ikişer kılınır: “Gece namazı ikişer ikişerdir” (Buhârî, Vitir, 1). Hanefîlere göre dörder dörder kılmak da caizdir.
Nasıl kılınır?
- Yatsıdan sonra uyunur; imsaktan bir süre önce kalkılır, abdest alınır.
- “Niyet ettim Allah rızası için teheccüd namazı kılmaya” diye kalben niyet edilir.
- Sabah namazının sünneti gibi iki rekât kılınır: Her rekâtta Fâtiha ve bir sure veya birkaç ayet okunur. Kıraatin uzun tutulması, rükû ve secdelerde acele edilmemesi sünnettir.
- Daha fazla kılmak isteyen ikişer rekât hâlinde devam eder.
- Vitrini yatsıdan sonra kılmayan ve gece kalkacağından emin olan kimse vitir namazını teheccüdün sonunda kılabilir; bu daha faziletlidir (Müslim, Müsâfirîn, 162). Kalkamamaktan korkan ise vitrini yatmadan kılar.
Namazdan sonra istiğfar ve dua etmek sünnettir. Hz. Peygamber’in gece namazına başlarken okuduğu dua için teheccüd duası sayfasına bakabilirsiniz.
Gece kalkmayı kolaylaştıran tavsiyeler
- Yatsıdan sonra lüzumsuz sohbet ve ekrandan uzak durup erken yatmak (Buhârî, Mevâkît, 23).
- Yatarken abdestli olmak ve uyku dualarını okumak.
- Kalkmaya niyet ederek yatmak: Niyet edip de uyanamayan kimseye niyetinin sevabı yazılır (Nesâî, Kıyâmü’l-leyl, 64).
- Az da olsa devamlı kılmak: “Allah katında amellerin en sevimlisi az da olsa devamlı olanıdır” (Buhârî, Rikâk, 18).
- Bazen ailesini de uyandırmak: Hz. Peygamber, geceleyin kalkıp namaz kılan ve eşini de uyandıran kimseye rahmet dilemiştir (Ebû Dâvûd, Tatavvu‘, 18).
Kaynaklar: İsrâ 17/79; Zâriyât 51/17-18; Müzzemmil 73/1-6; Buhârî, Teheccüd, 14, 16; Vitir, 1; Rikâk, 18; Müslim, Sıyâm, 202; Müsâfirîn, 125, 140, 162, 168; Ebû Dâvûd, Tatavvu‘, 18; Nesâî, Kıyâmü’l-leyl, 64; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 24-25; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Teheccüd” maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal, I (Nafile namazlar).
Kaynaklar
- Müslim, Sıyâm, 202
- Buhârî, Teheccüd, 14; Müslim, Müsâfirîn, 168
- Müslim, Müsâfirîn, 140
- Buhârî, Teheccüd, 16; Müslim, Müsâfirîn, 125
- Buhârî, Vitir, 1
- Müslim, Müsâfirîn, 162
- Buhârî, Mevâkît, 23
- Nesâî, Kıyâmü’l-leyl, 64
- Buhârî, Rikâk, 18
- Ebû Dâvûd, Tatavvu‘, 18
- Kur’an-ı Kerim, İsrâ 17/79
- Kur’an-ı Kerim, Zâriyât 51/17-18
Son gözden geçirme: