Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat · Mâtürîdî ve Eş‘arî
Muhtasar İtikat Risalesi
İman esaslarını 12 kısa derste, kaynaklarıyla ve sırayla öğrenin.
1. Din nedir? İslam, iman ve ihsan3 dk okuma
Önceki sürümde sona kadar kaydırdığınız 0 ders otomatik olarak “okundu” sayılmıştı. Bu kayıtlar silinmedi; listede önceki okuma kaydı olarak görünüyor. Artık tamamlamayı siz işaretliyorsunuz.
Dersler
Önerilen sıra 1’den 12’ye. Dilediğiniz dersten başlayabilirsiniz.
Seviye 1Temeller
Din, iman ve İslam kavramları; Amentü ve İslam’ın şartları.
Seviye 2İmanın esasları
İmanın altı esası: Allah, melekler, kitaplar, peygamberler, ahiret ve kader.
Seviye 3Derinleşme
Mâtürîdîlik ve Eş‘arîlik, iman-amel-tekfir dengesi ve 40 maddede Ehl-i sünnet akidesi.
Tekrar etmek istediklerim
Ders sonunda “Tekrar etmek istiyorum” dediğiniz dersler.
Kaydettiklerim ve işaretli bölümler
“Ders”: Kaydet düğmesiyle kaydettiğiniz dersler. “Bölüm”: ders içinde işaretlediğiniz başlıklar.
5 dakikada itikat
İsteğe bağlı kısa özet: her Müslümanın bilmesi gereken Amentü ve anlamı.
آمَنْتُ بِاللّٰهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَبِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى وَالْبَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ حَقٌّ اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Okunuşu: Âmentü billâhi ve melâiketihî ve kütübihî ve rusülihî ve’l-yevmi’l-âhiri ve bi’l-kaderi hayrihî ve şerrihî mina’llâhi teâlâ ve’l-ba‘sü ba‘de’l-mevti hakkun, eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh.
Anlamı: Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe, kadere, hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna inandım. Öldükten sonra dirilmek haktır. Şahitlik ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur ve Muhammed O’nun kulu ve elçisidir.
-
1
Allah’a iman
Allah vardır ve birdir. Doğmamış, doğurmamıştır; hiçbir şey O’na benzemez. Her şeyi bilir, her şeye gücü yeter, her şeyi O yaratır.
Dersi oku → -
2
Meleklere iman
Melekler nurdan yaratılmış, Allah’a asla isyan etmeyen, vahiy getirmek ve amelleri yazmak gibi görevleri olan varlıklardır.
Dersi oku → -
3
Kitaplara iman
Allah peygamberlerine Tevrat, Zebur, İncil ve Kur’an ile sayfalar indirmiştir. Kur’an son ve korunmuş kitaptır.
Dersi oku → -
4
Peygamberlere iman
Allah insanlara içlerinden elçiler göndermiştir. İlki Hz. Âdem, sonuncusu Hz. Muhammed’dir; ondan sonra peygamber gelmez.
Dersi oku → -
5
Ahiret gününe iman
Ölümden sonra kabir hayatı, kıyamet, diriliş, hesap, sırat, cennet ve cehennem gerçektir.
Dersi oku → -
6
Kadere iman
Her şey Allah’ın bilmesi, dilemesi ve yaratmasıyla olur; insan da cüz’î iradesiyle seçtiğinden sorumludur.
Dersi oku →
İtikat sözlüğü
Derslerde geçen temel kavramlar.
Bu aramayla eşleşen kavram yok.
- Akaid
- İnanç esaslarını konu edinen ilim; kelâm ilmi de bu esasları akli ve nakli delillerle savunur.
- Amentü
- İmanın altı esasını özetleyen metin: “Allah’a, meleklerine, kitaplarına…”
- Bid‘at
- Dinde aslı olmayan bir inanç veya uygulamayı dinden sayarak ortaya koymak.
- Ehl-i kıble
- Kıbleye yönelip namaz kılan ve İslam’ın zaruri esaslarını kabul eden Müslümanlar.
- Ehl-i sünnet
- Hz. Peygamber’in sünnetine ve sahabe cemaatine bağlı Müslüman çoğunluğun itikadî yolu.
- Fısk
- İnandığı hâlde büyük günah işlemek; böyle kimseye fâsık denir, imandan çıkmaz.
- Gayb
- Duyularla ve akılla tek başına bilinemeyen, ancak vahiyle öğrenilen alan (melekler, ahiret gibi).
- Haberî sıfatlar
- Kur’an ve hadiste Allah için geçen “el, yüz, istivâ” gibi ifadeler; teşbih ve ta‘til yapılmadan kabul edilir.
- İhsan
- Allah’ı görüyormuş gibi ibadet etmek; O’nu görmesen de O’nun seni gördüğünü bilmek.
- İkrar
- İmanı dil ile söylemek.
- İrade-i cüz’iyye
- Allah’ın insana verdiği sınırlı seçme gücü; sorumluluğun temeli.
- İsmet
- Peygamberlerin günahtan korunmuş olması.
- Kader
- Allah’ın olacak her şeyi ezelde bilmesi ve takdir etmesi.
- Kaza
- Kaderde takdir edilenin zamanı gelince yaratılması.
- Keramet
- Allah’ın salih kullarına ikram ettiği olağanüstü hâl; peygamberlik iddiası içermez.
- Kesb
- İnsanın cüz’î iradesiyle bir fiile yönelip onu kazanması; fiili Allah yaratır, sorumlu insandır.
- Küfür
- İmanın esaslarını veya dinden olduğu kesin bilinen bir hükmü inkâr etmek.
- Mucize
- Peygamberin elinde, peygamberliğini doğrulamak üzere Allah’ın yarattığı olağanüstü olay.
- Nifak
- Kalben inanmadığı hâlde Müslüman görünmek.
- Rü’yetullah
- Müminlerin cennette Allah’ı, keyfiyeti bilinmeyen bir şekilde görmesi.
- Sübûtî sıfatlar
- Hayat, ilim, semi‘, basar, irade, kudret, kelâm ve tekvin.
- Şefaat
- Ahirette Allah’ın izniyle peygamberlerin ve salihlerin günahkârlar için af dilemesi.
- Şirk
- Allah’a zatında, sıfatlarında veya ibadette ortak koşmak.
- Tahkikî iman
- Delillerini bilerek ve anlayarak inanmak.
- Taklidî iman
- Delillerini bilmeden, duyduğu gibi inanmak; geçerlidir ama eksiktir.
- Tasdik
- Kalbin, Peygamber’in getirdiklerini kabul edip onlara teslim olması; imanın özü.
- Tekfir
- Bir Müslümanı dinden çıkmış saymak; kesin delil ve ehliyet gerektiren ağır bir hüküm.
- Tevekkül
- Sebeplere sarıldıktan sonra sonucu Allah’a bırakmak.
- Tevhid
- Allah’ı zatında, sıfatlarında ve fiillerinde bir bilmek; İslam’ın özü.
- Zâtî sıfatlar
- Vücûd, kıdem, bekâ, vahdâniyet, muhâlefetün li’l-havâdis, kıyâm bi-nefsihî.
Sık sorulan sorular
İtikat nedir, neden önemlidir?
İtikat, bir Müslümanın kalben benimsediği inanç esaslarıdır. İbadet ve ahlak bu temel üzerine kurulur; amellerin değeri imana bağlıdır. İnanç bilgisi eksik olan kimse batıl inançlara, aşırı yorumlara ve şüphelere karşı savunmasız kalır.
Ehl-i sünnet ve’l-cemaat ne demektir?
Hz. Peygamber’in sünnetine ve sahabe cemaatinin yoluna bağlı kalan Müslüman çoğunluğun itikadî yoludur. Kelâmda Mâtürîdî ve Eş‘arî ekollerini, fıkıhta dört mezhebi kapsar.
Türkiye’deki Müslümanlar itikatta hangi ekoldendir?
Türkiye’de Müslümanların büyük çoğunluğu fıkıhta Hanefî, itikatta Mâtürîdîdir. Şâfiî mezhebine bağlı olanlar ise itikatta genellikle Eş‘arîdir. İki ekol de Ehl-i sünnettir.
Mâtürîdîlik ile Eş‘arîlik arasında büyük farklar var mı?
Hayır. Temel iman esaslarında birleşirler. Farklar; aklın rolü, tekvin sıfatı, imanda istisna, imanın artıp eksilmesi gibi ayrıntı ve yöntem konularındadır ve çoğunlukla lafzîdir.
Amentü’yü ezberlemek şart mı?
Amentü’deki altı esasa inanmak şarttır; metni ezberlemek şart değildir ama her Müslümanın anlamıyla birlikte bilmesi tavsiye edilir. Ezberlemek, inancı kısaca ifade etmeyi kolaylaştırır.
Namaz kılmayan kimse kâfir olur mu?
Ehl-i sünnete göre namazın farz olduğuna inanan ama kılmayan kimse kâfir olmaz; büyük günah işlemiş bir mümindir. Namazın farziyetini inkâr etmek ise imanla bağdaşmaz.
Kader varsa insan neden sorumlu?
Allah’ın bilmesi insanı zorlamaz. Allah insanın neyi seçeceğini bildiği için öyle takdir etmiştir. İnsan cüz’î iradesiyle seçer, Allah o fiili yaratır; insan seçtiğinden sorumludur (kesb).
İman artar mı, eksilir mi?
Mâtürîdîlere göre iman, tasdik olması bakımından artmaz ve eksilmez; Eş‘arîlere göre kemal bakımından artar ve eksilir. Her iki görüş de imanın amellerle kuvvetlenip zayıfladığında birleşir.
Allah nerededir?
Allah mekândan ve zamandan münezzehtir; mekânı ve zamanı O yaratmıştır. O’nun ilmi ve kudreti her şeyi kuşatır: “Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir” (Hadîd 57/4).
Bir Müslümana kâfir demek caiz mi?
Hayır. Ehl-i sünnete göre ehl-i kıbleden hiç kimse, dinin kesin bir esasını inkâr etmedikçe tekfir edilmez. Hz. Peygamber, haksız yere kardeşine “kâfir” diyenin bu sözün vebalini taşıyacağını bildirmiştir.
İlerlemeniz bu tarayıcıda saklanır; üye girişi yaptıysanız hesabınızla eşitlenir.
Bu risale; Ebû Hanîfe’nin el-Fıkhü’l-ekber’i, İmam Mâtürîdî’nin Kitâbü’t-Tevhîd’i, Tahâvî’nin Akîde’si, Nesefî’nin Akâid’i ve Teftâzânî şerhi ile Diyanet İşleri Başkanlığı İlmihal’i esas alınarak hazırlanmıştır.