Bazı hastalıklar, abdesti sürekli bozan durumlara yol açar: idrar kaçırma, prostat sorunları, kolostomi veya idrar torbası kullanımı, hemoroid kanaması, kadınlarda istihaze kanaması… Bu durumdaki kişiler, namazı kılamayacaklarından endişe eder. İslam, onlara özel kolaylıklar tanımıştır.
Özür sahibi kimdir?
DİYK’ye göre sürekli burun kanaması, idrar tutamama, sürekli kusma, yellenme, yaranın sürekli kanaması ve kadınların istihaze durumu gibi abdesti bozan ve süreklilik taşıyan rahatsızlıklara özür, bu durumu olanlara özür sahibi denir. Bir kişinin özür sahibi sayılması için:
- Özrünün, bir namaz vakti boyunca abdest alıp namaz kılacak kadar bile kesilmemesi gerekir (başlangıç şartı),
- Sonraki her namaz vaktinde en az bir kez tekrarlaması yeterlidir (devam şartı).
Özür hâli, sebebin tam bir namaz vakti boyunca hiç görülmemesiyle sona erer (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, I, 305-306).
Nasıl abdest alır?
Hz. Peygamber özür sahibi bir kadına her namaz için abdest almasını bildirmiştir (Buhârî, Vudû, 63). DİYK’ye göre Hanefî mezhebinde:
- Özür sahibi her namaz vakti için bir abdest alır.
- Bu abdestle vakit içinde dilediği kadar farz, vacip, sünnet, kaza, cuma ve bayram namazı kılabilir, Kâbe’yi tavaf edebilir, Mushaf’a dokunabilir.
- Abdesti namaz vaktinin çıkmasıyla bozulur; yeni vakitte yeniden abdest alır.
- Özrü dışında abdesti bozan başka bir şey (ör. idrar kaçıran kişinin burnunun kanaması) olursa abdesti bozulur.
- Güneş doğduktan sonra alınan abdestle öğle vaktinin sonuna kadar, cuma dahil namaz kılınabilir; çünkü arada bir vakit çıkışı yoktur.
Kolostomi ve idrar torbası
DİYK’ye göre kolostomi ameliyatı geçirmiş ve torbaya kontrolsüz boşaltım yapan kişiler ile idrar torbası kullananlar özür sahibidir. Abdest dışındaki ibadetlerde ise özürsüz insanlar gibi davranırlar.
Elbiseye bulaşan necaset
Özür sebebiyle elbise veya bedene bulaşan necaset, yıkandığı hâlde namaz bitmeden tekrar bulaşacaksa namaza engel değildir. İmkân varsa ped veya torba kullanılarak bulaşma önlenmelidir.
Ciddi sıkıntı varsa
DİYK’ye göre Mâlikî mezhebinde özür sahibinin abdesti vaktin girmesi veya çıkmasıyla değil, özrü dışında abdesti bozan bir şeyin meydana gelmesiyle bozulur. Kurul, özür hâlinin kişiyi ileri derecede sıkıntıya soktuğu ve abdest almada ciddi zorluk yaşattığı durumlarda Mâlikî mezhebinin bu görüşüyle amel edilebileceğini belirtir (İbn Rüşd, Bidâyetü’l-müctehid, I, 41).
Kaynaklar: Bakara 2/286; Hac 22/78; Buhârî, Vudû, 63; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, I, 28-29; Merğînânî, el-Hidâye, I, 34-35; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, I, 305-306; İbn Rüşd, Bidâyetü’l-müctehid, I, 41; Desûkî, Hâşiye, I, 114-118; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, I, 282; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Özür hâli ne demektir ve özür sahibi kimse ne zaman abdest alır?”, “İdrar torbası kullanan hastalar özür sahibi hükmüne girer mi?”, “Kolostomi ameliyatı geçiren kişi abdest konusunda nasıl hareket etmelidir?”, “Özür sahibi kimsenin sabah namazı vaktinde veya güneş doğduktan sonra aldığı abdest ne zamana kadar devam eder?” (kurul.diyanet.gov.tr).