Altın, Türk toplumunun en yaygın birikim aracıdır. Düğünlerde takılır, yastık altında saklanır, fiyatı yükseldiğinde bozdurulur. Ancak altın alım satımının, sıradan mallardan farklı özel kuralları vardır. Bu kurallara uyulmadığında alışveriş farkında olmadan faize dönüşebilir.
Temel kural: Peşin ve karşılıklı teslim
Altın, gümüş, Türk lirası ve döviz gibi para cinsinden varlıkların birbiriyle değişimine fıkıhta sarf denir. Sarfın temel şartı, alışverişin peşin olması ve bedellerin akit sırasında karşılıklı teslim edilmesidir (kabz). Bedellerden biri vadeli olursa işlem nesîe ribâsına, yani faize dönüşür. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
Duruma göre hükümler
- Taksitle veya veresiye altın: Caiz değildir. DİYK, vade farkı uygulanmasa bile altın, gümüş veya dövizin veresiye satılmasının faiz olduğunu belirtir.
- Kredi kartıyla tek çekim: Caizdir. DİYK’ye göre bu işlemde bedel satıcının hesabına peşin olarak kaydedilir; paranın kullanılabilir hâle gelmesindeki gecikme sistemin işleyişinden kaynaklanır ve peşinlik şartını bozmaz.
- Kredi kartıyla taksitli altın: Caiz değildir.
- Ziynet eşyası (bilezik, kolye vb.): DİYK’nin 24 Haziran 2026 tarihli kararına göre işlenmiş altın da sarf hükümlerine tabidir ve TL veya döviz karşılığında vadeli satılamaz. Ancak eşyadaki altının bedeli peşin ödenirse, işçilik ve kıymetli taş gibi altın dışındaki kısmın bedeli vadeli ödenebilir.
- Altını altınla değiştirmek: Aynı cins (altına altın) değiştirildiğinde hem peşinlik hem de ağırlıkça eşitlik şarttır. 22 ayar bir bileziği, daha hafif bir 22 ayar bilezik ve üstüne para vererek değiştirmek bu kurala takılabilir. Çözüm: Eski altını paraya satmak, sonra yenisini ayrı bir alışverişle almak.
- Kaparo ile altın ayırtmak: Fiyatı bugünden kilitleyip altını ileride teslim almak, bedellerden birinin ertelenmesi olduğu için sarfın peşinlik şartına uymaz.
İnternetten ve bankadan altın
Kabz yani teslim, fiilî olabileceği gibi hükmî de olabilir. Parası peşin ödenen ve karşılığı olan fiziki altının alıcı adına ayrılıp mülkiyetinin hemen geçtiği işlemlerde teslim hükmen gerçekleşmiş sayılır. Buna göre bankaların altın hesaplarında, hesaba geçen altının gerçekten fiziki altınla karşılanması ve alıcının istediğinde teslim alabilmesi şartıyla işlem geçerli olur. Katılım bankalarının altın hesapları bu esasla işletilmektedir. Geleneksel bankalarda ise altın hesabına faiz veya getiri işletilmemesi gerekir. Kargo ile ileri tarihte teslim edilen internet alışverişlerinde ise karşılıklı teslimin ne zaman gerçekleştiği ayrıca değerlendirilmelidir. Güvenli olan, bedeli ödendiği anda mülkiyeti ve riski alıcıya geçen yöntemleri tercih etmektir.
Kuyumcuların kendi aralarındaki işlemler
Atölye ve toptancılardan veresiye altın alıp satılan mal karşılığında altınla ödemek, sektörde yaygın bir uygulamadır. DİYK’nin ziynet eşyası kararı, bu işlemlerde de altın bedeli ile işçilik bedelinin ayrılmasını ve altın kısmında peşinliğin korunmasını gerektirir.
Kaynaklar: Müslim, Müsâkât, 81, 83; Tirmizî, Büyû‘, 23; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, V, 148; Meydânî, el-Lübâb, II, 47; Mevsılî, el-İhtiyâr, II, 40; İbn Kudâme, el-Muğnî, IV, 141; Zekeriyyâ el-Ensârî, Esne’l-metâlib, II, 22; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), Karar No: 28 “Altın veya gümüşten imal edilmiş ziynet eşyasının veresiye satışı caiz midir?” (24.06.2026), “Kredi kartı ile altın ve gümüş alım satımı caiz midir?”, “Veresiye veya taksitli altın, gümüş yahut dövizin alınıp satılması caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr).