Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi ve radyoterapi, genç kadınlarda yumurtalıkları kalıcı olarak işlevsiz hâle getirebilir. Tıp bu duruma iki çözüm geliştirdi: kadının kendi yumurtalık dokusunu tedaviden önce dondurup sonra geri nakletmek ya da başka bir kadından yumurtalık nakletmek. Din İşleri Yüksek Kurulu bu iki uygulamayı ayrı ayrı değerlendirmiştir.
Organ nakli ile yumurtalık naklinin farkı
DİYK, hayatı ve sağlığı korumaya yönelik doku ve organ nakillerini belirli şartlarla caiz görür (Bkz. organ nakli). Ancak Kurula göre yumurtalık nakli, mahiyeti ve doğuracağı sonuçlar bakımından diğer nakillerden farklıdır. Böbrek veya karaciğer alıcının bedeninde sadece bir işlevi yerine getirir. Yumurtalık ise vericinin genetik yapısını taşıyan üreme hücreleri üretmeye devam eder. Bu durumda doğacak çocuğun genetik annesi, onu doğuran kadın değil, yumurtalığı bağışlayan kadın olur.
Başkasından yumurtalık nakli: Caiz değil
Kurul bu yüzden başkasından alınan yumurtalığın nakledilmesini caiz görmez. Gerekçeleri şunlardır:
- Nesebin karışması: Kur’an ve Sünnet’te nesebin korunması temel bir ilkedir. Aile yapısı ve toplum düzeni bu ilke üzerine kuruludur.
- Beden bütünlüğü ve mahremiyet: Meşru bir gerekçeye dayanmayan tıbbî müdahale, beden bütünlüğünün bozulmasına ve mahremiyet sınırlarının ihlaline yol açar.
Bu hüküm, donör yumurta kullanımının yasaklığıyla da tutarlıdır. Bkz. taşıyıcı annelik ve donör kullanımı.
Kendi dokusunu dondurup geri nakletmek: Caiz
Kanser tedavisi gibi yumurtalık fonksiyonlarını kalıcı olarak tahrip eden durumlarda kadının kendi yumurtalık dokusunun dondurulup tedaviden sonra kendisine geri nakledilmesi ise Kurula göre bir tedavidir ve nesep karışıklığına yol açmadığı için caizdir. Kurul, dondurulan dokunun bu amaç dışında kullanılmaması için her türlü tedbirin alınması gerektiğini de vurgular.
Yumurta dondurma
Aynı mantıkla, tıbbî bir zorunluluk sebebiyle kadının kendi yumurtalarının dondurulması ve ileride nikâhlı eşinin spermiyle döllendirilmesi de DİYK’ye göre caizdir. Bekâr bir kadının yumurtalarını dondurması konusunda ise bu yumurtaların ancak ileride kuracağı meşru evlilik içinde, kendi eşinin spermiyle kullanılabileceği unutulmamalıdır. Dondurulmuş embriyo ve spermin kullanımıyla ilgili sınırlar için bkz. dondurulmuş embriyo ve sperm.
Kaynaklar: Ahzâb 33/5; Nahl 16/72; Şâtıbî, el-Muvâfakât, I, 31 vd.; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Yumurtalık nakli caiz midir?” (Karar), DİYK 2025/31 tarih ve sayılı “Organ Nakli” kararı, “Dondurulmuş sperm veya embriyonun kocanın ölümünden sonra kullanılması” (kurul.diyanet.gov.tr).