Ramazan’da hastanede tedavi gören, düzenli iğne olan veya aşı randevusu olan birçok kişi orucunun bozulup bozulmayacağını merak eder. DİYK, çeşitli muayene ve tedavi yöntemlerinin oruca etkisini ayrıntılı bir kararla açıklamıştır.
Temel ölçü
Oruç; tan yerinin ağarmasından güneşin batışına kadar yemek, içmek ve cinsel ilişkiden uzak durmaktır (Bakara 2/187). Kurul, orucu bozan şeylerin temelde bunlar olduğunu, diğer konuların müctehitler tarafından bunlara kıyasla belirlendiğini ve bu yüzden görüş ayrılıkları bulunduğunu belirtir. DİYK’nin yaklaşımı, bir işlemin yeme-içme anlamı taşıyıp taşımadığına ve vücuda gıda verip vermediğine bakmaktır.
İğne ve aşı
- Orucu bozmayanlar: Gıda ve keyif verici olmayan enjeksiyonlar yemek ve içmek anlamına gelmediği için orucu bozmaz. Ağrı kesici, antibiyotik, kas gevşetici, insülin iğneleri ve aşılar bu kapsamdadır.
- Orucu bozanlar: Gıda ve vitamin iğneleri ile keyif verici enjeksiyonlar orucu bozar. Ağızdan alınan aşılar da orucu bozar.
Kurul, tedavisi devam eden hastaların iyileşene kadar oruçlarını erteleyebileceğini hatırlatır. Ramazan’da oruca devam etmek isteyen ve başka bir engeli olmayanlar için iğnelerini iftardan sonra yaptırmaları daha uygundur. Bu imkânı olmayanlar tedavi ve aşı amaçlı iğne yaptırabilirler.
Serum ve kan
Damardan serum verilmesi ve hastaya kan verilmesi orucu bozar; çünkü vücuda gıda ve sıvı verilmiş olur. Bu oruç daha sonra kaza edilir.
Kan tahlili ve kan bağışı
Vücuttan kan alınması (tahlil veya bağış) orucu bozmaz. Hz. Peygamber’in oruçluyken hacamat olduğu rivayet edilir (Buhârî, Savm, 32). Ancak kan bağışı halsizlik yapabileceği için iftardan sonraya bırakılması tavsiye edilir. Bkz. kan bağışı.
Diyaliz ve anjiyo
DİYK’ye göre hastaya herhangi bir sıvı verilmeden yapılan hemodiyaliz orucu bozmaz. Periton diyalizi ve gıda içerikli sıvı verilen diyaliz türleri ise orucu bozar. Damar içine verilen kontrast madde gıda niteliği taşımadığı için anjiyografi kural olarak orucu bozmaz; işlem sırasında serum verilirse oruç bozulur.
Oruç tutamayan hastalar
Hastalığı sebebiyle oruç tutamayan kişi iyileşince tutamadığı günleri kaza eder. İyileşme ümidi olmayan kronik hastalar ise her gün için bir fidye verir (Bakara 2/184). Diğer tedavi yöntemleri için bkz. oruçta sprey, damla ve endoskopi.
Kaynaklar: Bakara 2/183-187; Buhârî, Savm, 32; Müslim, Sıyâm, 30; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Aşı olmak veya iğne yaptırmak orucu bozar mı?”, “Orucu bozan ve bozmayan muayene ve tedavi yöntemleri” (kurul.diyanet.gov.tr); Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, “Kitâbü’s-savm”.