Tıbbi teknoloji bugün, bir çocuğun genetik annesinin, onu taşıyan kadının ve onu büyüten ailenin farklı kişiler olabilmesine imkân tanıyor. Bazı ülkelerde sperm ve yumurta bankaları, hatta ücretli taşıyıcı annelik yasal. Türkiye’de ise bu uygulamalar yasaktır. Dinî açıdan da açık bir sınır vardır.
Temel ilke: Neslin ve nesebin korunması
İslam’ın korumayı hedeflediği beş temel değerden biri nesildir. Çocuk, meşru bir evlilik içinde dünyaya gelir; anne ve babası bellidir. Kur’an evlatlıkları bile gerçek babalarına nispet etmeyi emreder: “Onları babalarına nispet ederek çağırın. Bu, Allah katında daha adaletlidir” (Ahzâb 33/5). Hz. Peygamber de “Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kimsenin, suyunu başkasının ekinine akıtması helal olmaz” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Nikâh, 44).
DİYK’nin görüşü
Din İşleri Yüksek Kurulu, tüp bebek yönteminde evliliği fiilen devam eden eşlerin dışında üçüncü kişilere ait sperm, yumurta, embriyo veya rahmin kullanılmasını şu gerekçelerle caiz görmez:
- Çocuk sahibi olmayı evlilik kurumunun dışına taşır,
- Nesep ve nesil güvenliğini zedeler,
- Mahremiyet ilkelerini ihlal eder.
Taşıyıcı annelik
Taşıyıcı annelikte eşlerin laboratuvarda döllenen embriyosu başka bir kadının rahmine yerleştirilir ve bu kadın doğumdan sonra bebeği genetik anne ve babaya teslim eder. DİYK, bu uygulamanın dinin mahremiyet, evlilik, neslin korunması, şahsiyetin korunması, ruh ve beden sağlığı ile insanın saygınlığına ilişkin ilkelerini ihlal ettiği için caiz olmadığını belirtir. Kadın bedeninin ve annelik duygusunun bir sözleşme konusu yapılması, doğuran kadınla bebek arasında kurulan bağın koparılması da ciddi ahlaki sorunlar doğurur.
Bu yolla doğan çocuğun durumu
Haram olmasına rağmen bu yolla bir çocuk dünyaya gelmişse, çocuğun hiçbir günahı yoktur. DİYK’ye göre:
- Taşıyıcı annelikle doğan çocuğun nesebi ve velayeti, sperm ve yumurta sahibi evli erkek ve kadına aittir.
- Çocuk, onu rahminde taşıyıp doğuran kadına da annelik şüphesi sebebiyle mahrem olur. Yani bu kadınla ve onun yakınlarıyla evlenemez.
Yumurtalık nakli
Başka bir kadından yumurtalık nakli de, nakledilen dokunun vericinin genetik yapısını taşıyan yumurtalar üretmeye devam etmesi sebebiyle aynı sakıncayı taşır. Ayrıntı: yumurtalık nakli.
Kaynaklar: Ahzâb 33/5; Mücâdele 58/2; Ebû Dâvûd, Nikâh, 44; Şâtıbî, el-Muvâfakât (zarûriyyât); Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Tüp bebek yönteminde başkasına ait sperm, yumurta, embriyo veya rahmin kullanılması caiz midir?”, “Taşıyıcı annelik diye adlandırılan yöntemle çocuk sahibi olmanın dinî hükmü nedir?”, “Yumurtalık nakli caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr); Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik.