Kürtaj, hem tıbbî hem ahlaki hem de dinî boyutları olan, üzerinde çok konuşulan bir meseledir. Maddî sıkıntılar, planlanmamış gebelikler veya bebekte tespit edilen bir hastalık, aileleri zor kararlarla baş başa bırakabilir. İslam’ın bu konudaki temel yaklaşımı, anne karnındaki hayatın da korunması gereken bir hayat olduğudur.
Hayat hakkı döllenmeyle başlar
Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre insan hayatının korunması İslam’ın beş temel amacından biridir. İnsanın yaşama hakkı, sperm ile yumurtanın birleştiği ve döllenmenin başladığı andan itibaren Allah tarafından verilmiş temel bir haktır. Bu andan itibaren anne ve baba da dahil hiç kimsenin bu hakka müdahale etmesine izin verilmemiştir. Kurulun sonucu şudur: Annenin hayatının korunması gibi haklı ve kesin bir zaruret olmaksızın gebeliğe son vermek caiz değildir.
قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ۖ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۖ وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُم مِّنْ إِمْلَاقٍ ۖ نَّحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ ۖ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ ۖ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ۚ ذَٰلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿١٥١﴾
De ki: Rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım: O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın, ana babaya iyilik edin, fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin, sizin de onların da rızkını biz veriyoruz. Kötülüklerin açığına da, gizlisine de yaklaşmayın. Haksız yere Allah'ın haram kıldığı cana kıymayın. Düşünesiniz diye Allah size bunları emretti.
Kurul, maddî veya sosyal endişelerle ceninin hayatını sona erdirmenin hayat hakkına saldırı olduğunu belirtir ve yukarıdaki ayeti hatırlatır.
Ruh üflenmeden önce
Hadislerde ceninin anne karnında belirli aşamalardan geçtikten sonra ona ruh üflendiği bildirilir (Buhârî, Kader, 1; Müslim, Kader, 1). Bu rivayetlerden hareketle klasik fakihlerin bir kısmı, ruh üflenmeden önceki (genellikle 120 gün olarak anlaşılan) dönemde gebeliğin bir özürle sonlandırılmasına izin vermiştir. Hanefî kaynaklarında da bu yönde görüşler bulunur; ancak aynı kaynaklar bunun özürsüz yapılmasını hoş görmez.
DİYK ise bu konuda daha ihtiyatlı bir görüşü benimser: Kur’an ruhun üflendiğinden söz etmekle birlikte bunun hangi aşamada olduğunu açıkça bildirmez; ilgili hadisler de kader bağlamında gelmiştir ve bir arada değerlendirildiğinde ruhun ne zaman üflendiği kesin olarak söylenemez. Ayrıca bu rivayetlerden, ruh üflenmemiş ceninin hayatının değersiz olduğu ve sonlandırılabileceği sonucu çıkmaz. Cenin insan olma potansiyeline sahip olduğu ve ruh üflenme zamanı kesin bilinmediği için ceninin dokunulmazlığı esas alınmalıdır.
Anomalili gebelikler
Bebekte bir hastalık veya engel tespit edildiğinde ne olacak? DİYK’ye göre anne karnındaki ceninin hayatı, dinen meşru bir gerekçe olmadıkça sonlandırılamaz. Bu yüzden annenin hayati tehlikesi gibi haklı ve kesin bir zaruret olmadıkça anomalili de olsa gebeliği sonlandırmak caiz değildir. Engelli bir çocuğun hayatı da Allah katında aynı değere sahiptir.
Annenin hayatı tehlikedeyse
Gebeliğin devamı annenin hayatını kesin olarak tehdit ediyorsa, uzman hekimlerin tespitiyle gebeliğin sonlandırılması caizdir. Burada “iki zarardan hafif olanı tercih edilir” kaidesi uygulanır: Annenin hayatı, henüz dünyaya gelmemiş ceninin hayatına tercih edilir.
Kürtaj yapılmışsa
Geçmişte kürtaj yaptırmış kişi samimiyetle tövbe eder ve Allah’tan af diler. Klasik fıkıhta, belirli aşamadan sonra ceninin kasten düşürülmesinde “gurre” adı verilen bir tazminat ve bazı âlimlere göre keffâret de söz konusudur. Bu konuda bir din görevlisine danışmak uygun olur.
Kaynaklar: İsrâ 17/31, 85; En‘âm 6/151; Hicr 15/29; Secde 32/9; Buhârî, Kader, 1; Müslim, Kader, 1; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, “Kitâbü’n-nikâh” (ıskât-ı haml); Gazzâlî, İhyâ’u ulûmi’d-dîn, “Kitâbü âdâbi’n-nikâh”; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kürtaj yaptırmak caiz midir?”, “Ruh üflenmeden önce kürtaj uygulaması caiz midir?”, “Anomalili gebelikleri sonlandırmanın hükmü nedir?”, “Doğum kontrolünün dinî hükmü nedir?” (kurul.diyanet.gov.tr).