Cinsiyet değiştirme meselesi, günümüzde tıbbî, hukuki ve toplumsal açıdan çok tartışılan konulardan biridir. İslam bu konuda, gerçek bir biyolojik bozukluğun tedavisi ile sağlıklı bir bedenin cinsiyetinin değiştirilmesini birbirinden kesin bir şekilde ayırır.
Temel ilke
Kur’an insanın erkek ve dişi olarak yaratıldığını ve neslin devamının bu nizama bağlandığını bildirir: “Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan, ikisinden birçok erkek ve kadın türeten Rabbinizden sakının” (Nisâ 4/1). DİYK’ye göre İslam dinin, canın, neslin, aklın ve malın korunmasını hedefler. Kişinin doğuştan getirdiği cinsiyetinin muhafazası ve karşı cinse benzememe konusundaki kurallar da bu amaçlara hizmet eder. Bu yüzden asli genetik ve biyolojik cinsiyete müdahale edilmemesi esastır.
Hz. Peygamber de erkeklere benzemeye çalışan kadınları ve kadınlara benzemeye çalışan erkekleri kınamıştır (Buhârî, Libâs, 61-62).
Cinsel kimlik bozukluğu
Kişinin biyolojik ve genetik yapısında bir cinsiyet gelişim bozukluğu olmadığı hâlde kendini karşı cinse ait hissetmesi ve karşı cinsten olmak istemesi, tıpta cinsel kimlik bozukluğu olarak tanımlanır. DİYK’ye göre bu kişilerin cinsiyet değiştirmesi ve buna yönelik bir cerrahi müdahale yaptırması caiz değildir; bu müdahale hem doktor hem yaptıran açısından büyük günahtır. Kurul şu noktaların altını çizer:
- Bu kişiler genetik ve biyolojik olarak tek bir cinsiyete sahiptir. Ameliyat olanların biyolojik ve genetik cinsiyetlerinin değişmediği tıbben bilinmektedir.
- Bu kişiler, bedenlerine cerrahi müdahalede bulunmak yerine biyolojik cinsiyetlerini kabullenme yolunda tedavi yöntemlerine devam etmelidir.
Bu hüküm, kişiye karşı düşmanlık veya dışlama anlamına gelmez. Bu süreçten geçen kişiler, şefkat ve anlayışla yaklaşılması, psikolojik ve manevi destek sağlanması gereken kişilerdir.
Cinsiyet gelişim bozukluğu (interseks)
Farklı bir durum, yetersiz genital gelişim veya belirsiz genital görünüm sebebiyle erkek mi kadın mı olduğu tespit edilemeyen kişilerdir. Klasik fıkıh kitapları bu kişileri “hünsâ” başlığı altında ayrıntılı olarak ele almış ve cinsiyetlerini belirlemek için ölçüler koymuştur. Günümüzde bu kişilerin cinsiyeti tıbben belirlenebilmekte ve düzeltilebilmektedir.
DİYK’ye göre bu tür biyolojik problemlerin ve genetik hastalıkların cinsiyet düzeltme ameliyatı veya hormonal yöntemlerle tedavi edilmesinde dinen bir sakınca yoktur. Burada esas olan, tıbbî müdahalenin kişinin asli/baskın genetik ve biyolojik cinsiyeti lehine yapılmasıdır. Baskın olmayan cinsiyet lehine müdahale caiz değildir. Tedavi edilen kişiler dini yükümlülüklerini ve sosyal ilişkilerini bu cinsiyete uygun olarak yerine getirir.
Kaynaklar: Nisâ 4/1, 119; Hucurât 49/13; Buhârî, Libâs, 61-62; Serahsî, el-Mebsût, “Kitâbü’l-hünsâ”; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Cinsiyet değiştirmek caiz midir?”, “Cinsiyet gelişim bozukluğu olan kişilerin, tıbbî müdahale ile tedavi edilmelerinin dinî hükmü nedir?” (kurul.diyanet.gov.tr).