Kronik hastalıkları olan birçok kişi, kullandığı ilaçlar yüzünden Ramazan’da oruç tutup tutamayacağını merak eder. Din İşleri Yüksek Kurulu’nun “Orucu bozan ve bozmayan muayene ve tedavi yöntemleri” kararı bu konuda ayrıntılı bilgi verir. Kurul, bu kararda uzman hekimlerden aldığı bilgilere dayanır ve bir işlemin yeme-içme anlamı taşıyıp taşımadığını ölçü alır.
Orucu bozmayanlar
- Astım spreyi: Bir kullanımda yaklaşık 1/20 ml ağza sıkılır. Bunun önemli bir kısmı ağız ve solunum yollarında emilir. Mideye ulaşan bir miktar olup olmadığı kesin değildir ve bu miktar, abdestte ağızda kalan sudan çok daha azdır. Oruçlu abdest alırken ağızda kalan suyun orucu bozmadığı konusunda icma vardır. “Kesin olarak bilinen şüpheyle bozulmaz” kaidesi gereğince astım spreyi orucu bozmaz. Nefes darlığı dışında sağlık sorunu olmayan astım hastaları spreylerini kullanarak oruç tutabilir.
- Göz damlası: Bir damla yaklaşık 50 mikrolitredir; yok denecek kadar azının sindirim kanalına ulaşma ihtimali vardır. Orucu bozmaz.
- Kulak damlası ve kulak yıkatma: Kulak zarı, kulakla boğaz arasındaki kanalı kapattığı için orucu bozmaz. Ancak kulak zarı delikse ve yıkama sırasında orucu bozacak kadar su mideye ulaşırsa oruç bozulur.
- Burun damlası: Az bir kısmı mideye ulaşabilir; ancak bu miktar, abdestte ağza alınan su gibi affedilmiş sayılır.
- Dil altı ilaç: Ağız dokusunda emilip kana karıştığı ve mideye ulaşmadığı için orucu bozmaz.
- İdrar yolu işlemleri: İdrar kanalına giren cihazlar ve akıtılan ilaçlar orucu bozmaz.
- Lokal anestezi: Diş tedavisindeki uyuşturma gibi işlemler orucu bozmaz. Diş tedavisinde boğaza su ve ilaç kaçırmamaya dikkat edilmelidir.
- Fitil: Kadınların fercinden kullandığı fitiller, sindirim sistemiyle bağlantı olmadığı için orucu bozmaz. Makattan kullanılan fitiller de gıda özelliği taşımadığı ve yeme-içme anlamına gelmediği için DİYK’ye göre orucu bozmaz.
- Merhem ve ilaçlı bant: Deriden emilen ilaçlar orucu bozmaz.
Orucu bozanlar
- Endoskopi ve kolonoskopi: Yeme-içme anlamına gelmese de işlem sırasında çoğunlukla cihaz içinden su verildiği için oruç bozulur. Sindirim sistemine su, yağ ve benzeri gıda özelliği taşıyan bir madde verilmezse bozulmaz. Makat veya ferçten ultrason çektirmek de aynı hükümdedir.
- Bölgesel ve genel anestezi: Anestezi ilacı yeme-içme anlamı taşımaz; ancak bu işlemlerde damar yolu açılıp serum verildiği için oruç bozulur.
- Lavman: Gıda içeren sıvı verilmesi veya verilen suyun bağırsakta bekletilmesi hâlinde oruç bozulur. Su verilip hemen dışarı atılırsa bozulmaz.
İğne, serum, aşı, kan tahlili ve diyaliz için bkz. oruçta iğne, serum ve aşı.
Kaynaklar: Bakara 2/184-187; Buhârî, Savm, 27; Tirmizî, Savm, 29; Ebû Dâvûd, Savm, 33; Dârimî, Savm, 21; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Orucu bozan ve bozmayan muayene ve tedavi yöntemleri”, “Astım hastalarının kullandığı ilaçlı sprey orucu bozar mı?”, “Merhem ve ilaçlı bant kullanmak orucu bozar mı?” (kurul.diyanet.gov.tr); Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, “Kitâbü’s-savm”; Nevevî, el-Mecmû‘, “Kitâbü’s-sıyâm”.