Çocuk, İslam’da bir nimet ve emanettir. Bununla birlikte çocukların sağlıklı yetiştirilmesi, annenin sağlığının korunması ve ailenin şartları, doğumların planlanmasını gerektirebilir. İslam bu ihtiyacı dikkate almış, ancak bazı sınırlar da koymuştur.
Geçici yöntemler caizdir
Sahabe döneminde gebeliği önlemek için “azil” (ilişkinin sonunda geri çekilme) yöntemi uygulanıyordu. Câbir b. Abdullah şöyle anlatır: “Kur’an inerken biz azil yapıyorduk.” Başka bir rivayette “Bu, Hz. Peygamber’e ulaştı ve bizi bundan nehyetmedi” denir (Buhârî, Nikâh, 96; Müslim, Nikâh, 138). Fakihler bu rivayetlerden hareketle gebeliği geçici olarak önlemeyi caiz görmüştür.
DİYK de sağlığa zararlı olmamak şartıyla deri altı hormon düzenleyici (implant), kondom, azil gibi yöntemlerle hamileliğin önlenmesinde dinen bir sakınca olmadığını belirtir. Doğum kontrol hapı, rahim içi araç (spiral) ve benzeri yöntemler de aynı kapsamdadır. Burada dikkat edilecek iki nokta vardır:
- Eşlerin ortak kararı: Çocuk sahibi olmak her iki eşin de hakkıdır. Hanefî fakihleri, azlin hür eşin izniyle yapılabileceğini belirtmiştir. DİYK de bu konularda karı-kocanın ortak isteğini esas alır.
- Sağlığa zarar vermemek: Yöntem bir doktorun gözetiminde, kişinin sağlık durumuna uygun olarak seçilmelidir.
Kalıcı kısırlaştırma
Kadınlarda tüplerin bağlanması (tüp ligasyon, kordon bağlatma) ve erkeklerde vazektomi, çoğu zaman geri dönüşü olmayan kısırlık oluşturur. DİYK’ye göre kadın veya erkeğin geri dönüşü olmayacak şekilde kısırlaştırılması fıtrata müdahale olarak değerlendirildiğinden, sağlık açısından kesin bir zorunluluk olmadıkça caiz değildir.
Sağlık zorunluluğuna örnek olarak, yeni bir gebeliğin annenin hayatını ciddi şekilde tehdit edeceğinin uzman hekimlerce tespit edilmesi (ör. birden fazla sezaryen sonrası rahim yırtılması riski, ağır kalp hastalığı) gösterilebilir. Bu durumda karar, uzman hekimin görüşü ve eşlerin ortak rızasıyla verilmelidir.
Doğum kontrolü ile kürtaj farkı
Doğum kontrolü gebeliği önlemektir. Gebelik başladıktan sonra ise hangi aşamada olursa olsun çocuğun alınması, doğacak çocuğun hayat hakkına müdahaledir. DİYK bu ayrımı özellikle vurgular. Bkz. kürtaj. “Ertesi gün hapı” gibi, döllenmiş yumurtanın rahme tutunmasını engelleyebilen yöntemler bu bakımdan ihtiyatla değerlendirilmelidir.
Kaynaklar: İsrâ 17/31; En‘âm 6/151; Buhârî, Nikâh, 96; Müslim, Nikâh, 136-138; Ebû Dâvûd, Nikâh, 3; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, “Kitâbü’n-nikâh” (azil); Gazzâlî, İhyâ, “Kitâbü âdâbi’n-nikâh”; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Doğum kontrolünün dinî hükmü nedir?”, “Gebeliği engellemek için vazektomi, kordon bağlatma vb. yöntemlerin uygulanması caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr).
