Araç sahiplerinin zorunlu trafik sigortası, isteğe bağlı kasko, konut için DASK, çalışanlar için sosyal güvenlik, özel sağlık sigortası, birikimli hayat sigortası… Modern hayatta sigortasız bir gün geçirmek neredeyse imkânsız. Sigortanın dinî hükmü ise uzun süre âlimler arasında tartışılmıştır.
Tartışmanın arka planı
Sigortayı caiz görmeyen âlimler, özellikle ticari sigortada belirsizlik (garar) bulunduğunu ileri sürmüştür. Prim ödeyen kişi karşılığında ne alacağını bilmez; hiç hasar olmazsa primler şirkette kalır, büyük bir hasarda ise ödediğinden çok fazlasını alır. Bu durumun kumara benzediği, ayrıca şirketlerin toplanan primleri faizli alanlarda değerlendirdiği belirtilmiştir.
Sigortayı caiz görenler ise sigortanın amacının kazanç değil, zararın paylaşılması olduğunu vurgular. Kumarda risk oyunla yaratılır; sigortada ise zaten var olan bir riskin yükü paylaşılır. Belirsizlik de sigortalının zararını azaltmaya yönelik olduğu için akdi bozan ağır bir garar sayılmaz.
DİYK kararı (2005/64)
Din İşleri Yüksek Kurulu sigortayı, meydana gelen zararın yalnızca riske maruz kalanın üzerinde kalması yerine bütün sigortalılara dağıtılmasını amaçlayan, karşılıklı taahhüt ve yardımlaşmaya dayanan bir sistem olarak tanımlar. İslam’ın sosyal ve iktisadi düzenlemelerinin hedefinin karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma (kefâlet) esasına dayanan bir toplum olduğunu, sigortanın bu hedefe aykırı olmadığını belirtir. Küreselleşen ticarette sigortasız kalmanın başlı başına bir risk olduğunu ve Müslümanları ekonomik açıdan zayıf düşüreceğini de ekler. Buna göre Kurul şu kararı vermiştir:
- Sosyal sigortalar, karşılıklı sigortalar ve ticari sigortalar genel olarak caizdir.
- Kâr payı esasına dayalı birikimli hayat sigortası ile bireysel emeklilik, yatırılan primlerin dinen helal alanlarda değerlendirilmesi hâlinde caizdir.
- Konusu din tarafından yasaklanmış olan şeylerin sigortası caiz değildir.
Sigorta türlerine göre
- Zorunlu trafik sigortası, DASK, SGK: Zaten kanunen zorunludur ve DİYK kararına göre caizdir.
- Kasko, konut, işyeri, nakliyat sigortası: Caizdir. Hasar tazminatı almak da helaldir.
- Özel sağlık sigortası: Caizdir.
- Birikimli hayat sigortası: Birikimin faizli ürünlerde değerlendirildiği klasik ürünler caiz değildir. Katılım (tekâfül) esasıyla çalışan sigorta şirketlerinin ürünleri tercih edilmelidir.
- Bireysel emeklilik: Bkz. BES caiz mi?
Katılım (tekâfül) sigortacılığı
Katılım sigortacılığında sigortalıların primleri ortak bir yardımlaşma fonunda toplanır. Şirket bu fonu vekâlet ücreti karşılığında yönetir ve faizsiz alanlarda değerlendirir. Fon fazlası sigortalılara iade edilebilir. İhtiyat ve takva açısından, bu seçeneğin bulunduğu durumlarda katılım sigortacılığını tercih etmek daha uygundur.
Kaynaklar: Mâide 5/2; Bakara 2/275; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), 2005/64 sayılı Karar; “Sigortanın dini hükmü nedir?” (kurul.diyanet.gov.tr); İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, “Bâbü’l-müste’min” (sigortayı “sevkere” adıyla ilk tartışan fakih metni); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sigorta” maddesi; AAOIFI Şer‘î Standartlar, No. 26 (İslami sigorta).