Kredi kartı bugün alışverişin, rezervasyonun, internet ödemelerinin neredeyse vazgeçilmez aracı hâline geldi. Birçok Müslüman ise “Kredi kartının kendisi faiz sistemi değil mi? Kullanan faize bulaşmış olur mu?” diye soruyor. Meseleyi doğru değerlendirmek için kartın nasıl işlediğine bakmak gerekir.
Kredi kartı nasıl işler?
Kartla alışveriş yaptığınızda banka, satıcıya ödemeyi sizin adınıza yapar ve siz bu tutarı hesap kesiminden sonra, son ödeme tarihine kadar bankaya ödersiniz. Bu süre içinde banka sizden ek bir bedel istemez; yani bu kısım fıkhen faizsiz bir borç (karz) ilişkisidir. Faiz ancak şu durumlarda doğar:
- Dönem borcunun tamamı ödenmeyip asgari tutar ödendiğinde kalan borca işleyen akdî faiz,
- Ödeme geciktiğinde işleyen gecikme faizi,
- Karttan nakit çekildiğinde (nakit avans) baştan işleyen faiz,
- Peşin yapılmış bir harcamanın sonradan banka tarafından faizli taksitlere bölünmesi.
Hükmü
Faiz, Kur’an’da kesin olarak haram kılınmıştır:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا ۗ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا ۚ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿٢٧٥﴾
Riba (faiz) yiyen kimseler, şeytan çarpan kimse nasıl kalkarsa ancak öyle kalkarlar. Bu ceza onlara, "alışveriş de faiz gibidir" demeleri yüzündendir. Oysa Allah, alışverişi helal, faizi de haram kılmıştır. Bundan böyle her kim, Rabbinden kendisine gelen bir öğüt üzerine faizciliğe son verirse, geçmişte olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm de Allah'a kalmıştır. Her kim de yeniden faize dönerse işte onlar cehennem ehlidirler ve orada süresiz kalacaklardır.
Bu yüzden kredi kartında belirleyici olan, kişinin kartı faize düşmeyecek şekilde kullanıp kullanmadığıdır. Harcamasını ödeme gücüne göre ayarlayan ve dönem borcunun tamamını zamanında ödeyen kişi faizli bir işleme girmiş olmaz. Bu sebeple günümüz fıkıh âlimlerinin büyük çoğunluğu, faize düşmeme şartıyla kredi kartı kullanmayı caiz görmüştür. Sözleşmede gecikme hâlinde faiz ödeneceğinin yazılı olması, borcu zamanında ödemeye kararlı olan kişi için tek başına işlemi haram kılmaz; ancak kişi, gecikmeye düşmemek için gereken tedbiri almakla sorumludur.
Buna karşılık bilerek asgari ödeme yapıp kalan borcu faizle devretmek, karttan faizli nakit avans çekmek ya da peşin harcamayı sonradan “taksitlendir” seçeneğiyle faizli taksitlere böldürmek caiz değildir. DİYK de peşin yapılmış bir alışverişte doğan borcun banka gibi üçüncü bir tarafça vadelendirilip yeniden yapılandırılmasının faizli işlem olduğunu belirtir. Taksitli alışverişin hükmü için vade farkı ve taksitli satış yazımıza bakabilirsiniz.
Kart aidatı ve harcama puanları
Kart için ödenen yıllık ücret bir hizmet bedelidir, faiz değildir. Alışverişlerde biriken puanlar için DİYK, puanı veren kurumun kazancının çoğunun helal olup olmamasına bakılacağını, ayrıca puan karşılığında bankaya belli bir harcama taahhüdünde bulunmanın uygun olmadığını belirtir. Bu konu çekiliş, kampanya ve hediye puanlar yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Kaynaklar: Bakara 2/275-279; Müslim, Müsâkât, 106; Serahsî, el-Mebsût, XIII, 7-8; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kredi kartı ile yapılan taksitli alışverişlerde peşin fiyata göre bir miktar fazla ücret ödenmesi caiz midir?”, “Ön ödemeli banka kartlarının kullanılması caiz midir?”, “Kredi kartı veya bankamatik kartı ile yapılan alışverişlerde verilen hediye puanları kullanmak caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr).