Zekâtın en çok sorulan sorusu: “Maaşımdan zekât vermem gerekir mi?” Maaş çoğu zaman ay sonunda harcanır; bir kısmı birikir. Zekât bu birikim üzerinden hesaplanır.
Zekât kime farzdır?
DİYK’ye göre zekâtın farz olması için kişinin:
- Müslüman, akıllı ve ergen olması,
- Yıllık borçları ve temel ihtiyaçları dışında,
- Nisap miktarı (24 ayar 80,18 gram altın değeri) artıcı (nâmî) mala veya paraya sahip olması,
- Bu malın üzerinden, edinme anından itibaren bir kamerî yılın geçmesi ve birikimin yıl sonunda nisabın altına düşmemesi gerekir.
Nakit para, altın, gümüş, döviz, ticaret malları, hisse senetleri, alacaklar artıcı mal sayılır. Oturulan ev, kullanılan araba, ev eşyası, iş aletleri gibi temel ihtiyaçlar zekâta tabi değildir.
Maaşın durumu
DİYK’ye göre maaş ve ücret gibi gelirlerin olması tek başına zekât yükümlülüğü doğurmaz. Bu gelirler, zekât yılının başında sahip olunmayan ama yıl içinde edinilen mallar (mâl-i müstefâd) kapsamında değerlendirilir:
- Hanefî mezhebine göre zekât yılı içinde sonradan elde edilen gelirler, zekâta tabi mevcut mallara eklenir ve onlarla birlikte zekâtı verilir (Serahsî, el-Mebsût, III, 31-32). Yani her maaş için ayrı ayrı yıl beklemek gerekmez.
Pratik hesaplama
- Birikiminiz ilk kez nisaba ulaştığı günü (hicrî takvime göre) zekât yılınızın başlangıcı olarak not edin.
- Bir kamerî yıl sonra, o gün elinizdeki nakit, banka hesabı, altın, döviz, hisse gibi zekâta tabi varlıkları toplayın.
- O yıl içinde ödenmesi gereken borçlarınızı düşün. Bkz. zekâtta borç ve alacak.
- Kalan miktar hâlâ nisabın üzerindeyse, tamamının %2,5’ini (kırkta birini) zekât olarak verin.
Örnek: Zekât gününde birikiminiz 400.000 TL ise ve bu yıl ödeyeceğiniz borç 40.000 TL ise, 360.000 TL üzerinden %2,5 yani 9.000 TL zekât verilir. Yıl içinde birikim bir ara nisabın altına düşse bile, Hanefî mezhebine göre yıl sonunda tekrar nisaba ulaşmışsa zekât gerekir; tamamen sıfırlanırsa yıl yeniden başlar.
Nisap ne kadar?
DİYK’ye göre gümüşün aşırı değer kaybetmesi nedeniyle günümüzde paralar ve ticaret mallarının nisabında sadece altın ölçü alınır; nisap 24 ayar 80,18 gram altının değeridir. Bkz. altının zekâtı.
Kaynaklar: Tevbe 9/60, 103; Bakara 2/43; Serahsî, el-Mebsût, III, 31-32; Merğînânî, el-Hidâye, I, 96-101; Nevevî, Ravzatü’t-tâlibîn, II, 269-270; el-Mecmû‘, V, 365; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Maaş ve ücret gibi gelirlerin zekâtı nasıl hesaplanır ve ne zaman verilir?” (26.11.2025), “Zekât kimlere farzdır? Geçerli olmasının şartları nelerdir?”, “Havaic-i asliyye (temel ihtiyaçlar) nelerdir?” (kurul.diyanet.gov.tr).