Fitre, Ramazan’ın sonunda hem oruçlunun eksiklerini tamamlayan hem de fakirin bayram sevincine ortak olmasını sağlayan bir sadakadır.
Fitre nedir?
DİYK’ye göre halk arasında fitre diye bilinen fıtır sadakası; insan olarak yaratılmanın ve Ramazan bayramına ulaşmanın bir şükrü olarak, dinen zengin olup Ramazan’ın sonuna yetişen Müslümanın belirli kişilere vermesi vacip olan sadakadır. Vücubu sünnetle sabittir: Hz. Peygamber köle-hür, büyük-küçük, kadın-erkek her Müslüman için fitreyi farz kılmıştır (Buhârî, Zekât, 70; Müslim, Zekât, 12-21). Fitrenin amacı, fakirin yaşadığı toplumun standardına göre bir günlük yiyeceğinin karşılanarak bayram sevincine katılmasını sağlamaktır.
Kimler verir?
DİYK’ye göre Ramazan bayramına kavuşan ve temel ihtiyaçları ile bir yıllık borçları dışında nisap miktarı (80,18 gram altın değerinde) mala sahip olan Müslüman fitre verir. Zekâttan farklı olarak bu malın artıcı olması ve üzerinden bir yıl geçmesi gerekmez (Kâsânî, Bedâi‘, II, 70).
- Kişi kendisinin ve ergenlik çağına ulaşmamış çocuklarının fitresini vermekle yükümlüdür.
- Anne-babası, yetişkin çocukları, eşi, kardeşleri ve diğer yakınları için fitre verme zorunluluğu yoktur; ancak vekâletleri olmadan verse de geçerli olur.
- DİYK’ye göre fitrenin sebebi, bayrama sağ olarak kavuşmaktır. Bu yüzden bayramdan önce doğan bebek için de fitre verilir.
Ne zaman verilir?
Fitrenin vacip olma zamanı Ramazan bayramının birinci günüdür. DİYK’ye göre bayramdan önce de verilebilir, hatta bu daha faziletlidir; bayram namazından önce verilmesi müstehaptır. Ramazan’ın başında vermek de caizdir. Bayramdan sonraya bırakmak mekruhtur; ancak verilmemişse borç olarak kalır ve sonra ödenir.
Ne kadar ve nasıl?
- Fitre; buğday, arpa, hurma veya kuru üzüm olarak verilebileceği gibi bunların değeri para olarak da verilebilir. DİYK, fakirin yararına olanın tercih edilmesini tavsiye eder (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 366). Diyanet her yıl asgari fitre miktarını ilan eder; imkânı olan daha yüksek değerlerden (hurma, üzüm) vermeyi tercih edebilir.
- Yurt dışında yaşayan kişi fitresini bulunduğu ülkenin geçim standardına göre verir. Sürekli yurt dışında yaşayıp bayramda Türkiye’de bulunan ise Türkiye şartlarına göre verir.
- Bir fitre bölünerek birden fazla fakire veya birden fazla fitre tek fakire verilebilir.
Kime verilir?
Fitre, zekât verilebilen kişilere verilir. Anne, baba, çocuk, torun ve eşe verilmez. Cami inşaatı gibi hayır işlerine fitre verilmez. Bkz. zekât kimlere verilir.
Kaynaklar: A‘lâ 87/14-15; Buhârî, Zekât, 70-78; Müslim, Zekât, 12-21; Ebû Dâvûd, Zekât, 20; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, II, 70-72; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 365-366; Nevevî, el-Mecmû‘, VI, 103-105, 128; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, II, 113-114; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Fıtır sadakası nedir ve ne zaman verilir?”, “Kimler fıtır sadakası vermekle yükümlüdür?”, “Bebek için fitre vermek gerekir mi?” (25.09.2020), “Yurt dışında yaşayan kişi, fıtır sadakasını bulunduğu ülke şartlarına göre mi yoksa Türkiye şartlarına göre mi verir?”, “Fıtır sadakasının buğday, arpa, hurma veya üzüm olarak verilmesi zorunlu mudur?”, “Fıtır sadakası cami inşaatı için verilebilir mi?” (kurul.diyanet.gov.tr).