Borsa yatırımcılarının ve şirket ortaklarının en çok zorlandığı konu, zekâtın nasıl hesaplanacağıdır. DİYK bu konuda iki farklı durumu ayırt eder.
Hisse senedi nedir?
Hisse senedi, şirket sermayesinde belli bir payı temsil eden bir menkul kıymettir. DİYK’ye göre bir şirketin hissesine sahip olan kişi, dolaylı olarak o şirketin bütün varlıklarına, hak ve borçlarına, kârına ve zararına ortak olur. Hisse almanın caizliği için bkz. borsada hisse senedi.
1. Alım satım (trade) amaçlı hisseler
DİYK’ye göre borsada alıp satarak kazanç sağlamak amacıyla satın alınan pay senetleri zekât açısından ticaret malı gibidir. Zekât gününde portföyün piyasa değeri hesaplanır ve diğer zekâta tabi varlıklarla birlikte nisaba ulaşıyorsa %2,5 zekât verilir.
2. Uzun vadeli ortaklık amaçlı hisseler
Temettü veya uzun vadeli yatırım için tutulan hisselerde, hisse sahibinin şirketin zekâta tabi varlıklarından payına düşen kısım esas alınır. DİYK’ye göre bu varlıklar:
- Nakit ve nakit hükmündeki varlıklar (altın, çek vb.),
- Tahsili umulan ticari alacaklar,
- Hammadde, mamul ve yarı mamul ticari mallar,
- Satış amaçlı elde tutulan menkul ve gayrimenkuller,
- Finansal yatırım varlıkları.
Bu varlıklardan borçlar düşüldükten sonra hisse oranına düşen miktar, tek başına veya diğer mallarla birlikte nisaba ulaşır ve üzerinden bir yıl geçerse %2,5 zekât verilir. Şirketin duran varlıkları (fabrika binası, makineler, büro, araçlar) zekâttan muaftır.
Şirketin zekâta tabi varlıklarından kendi payına düşen miktarı bilmeyen hisse sahibi araştırma yapar (şirketin bilançosu, faaliyet raporu) ve oluşan kuvvetli kanaatine (zann-ı gâlib) göre zekâtını verir.
Şirket ortakları
DİYK’ye göre şirketler tüzel kişi olduğundan zekât şirkete değil ortaklara düşer. Sanayi şirketlerinde bir yıllık borçlar ve giderler düşüldükten sonra dönen varlıklar (hammadde, yarı mamul ve mamul mallar, nakit, çek vb.) ve net kâr zekâta tabidir. Ortaklar, zekâtın verilmesi konusunda şirket yönetimine vekâlet verebilir; bu durumda yönetim, ortakların payına düşen zekâtı onlar adına öder.
Kaynaklar: Tevbe 9/103; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, II, 20-21; Vehbe ez-Zühaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî ve edilletüh, III, 1947-1948; AAOIFI Şer‘î Standartlar, No. 35 (Zekât); Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Hisse/pay senetlerinin zekâtı nasıl hesap edilir?” (09.04.2025), “Şirket ortakları nasıl zekât verirler?”, “Üretim araçları için zekât vermek gerekir mi?” (kurul.diyanet.gov.tr).