6 Şubat 2023 depremleri başta olmak üzere büyük afetler, milyonlarca insanın evini, işini ve birikimini bir anda kaybetmesine yol açtı. Bu dönemlerde birçok kişi zekâtını afetzedelere vermek istedi. DİYK depremlerin hemen ardından bu konuda iki fetva yayımladı.
Afetzedelere zekât
DİYK’ye göre zekât, toplumsal dayanışma ve insanların temel ihtiyaçlarının karşılanması için farz kılınmış bir ibadettir. Deprem gibi büyük afetlerde toplumun acil ihtiyaçlarının karşılanması son derece önem kazanır. Bu yüzden diğer bağışların yanında zekât yoluyla da yaraların sarılmasına destek olmak gerekir (8 Şubat 2023).
Zengin olan afetzede
Kurula göre normal şartlarda zengin sayılacak mal varlığı olan kişiler de, olağanüstü şartlar sebebiyle malına ulaşamadığı sürece zekât alabilir. Bu, fıkıhtaki “yolda kalmış” (ibnü’s-sebîl) kavramına benzer: Memleketinde malı olup yolda muhtaç düşen kişi zekât alabilir.
Zekâtla barınma yeri
DİYK’nin 15 Şubat 2023 tarihli fetvasına göre:
- Deprem, sel ve benzeri sebeplerle barınma ihtiyacı doğan ve zekât alabilecek durumdaki afetzedelere, kendilerine mülk olarak teslim edilmek üzere zekât parasıyla konteyner, çadır veya konut yapılması caizdir.
- Zekât yükümlüsü bunu bizzat yapabileceği gibi güvenilir kişi ve kuruluşlar aracılığıyla da yaptırabilir.
- Mülkiyeti afetzedelere devredilmeyen çadır, konteyner veya konutlar ise zekâtla değil, zekât dışındaki infak ve bağışlarla yapılmalıdır. Çünkü zekâtta temlik şarttır.
Aracı kuruluşlar
Zekât bir kuruluş aracılığıyla verilirken DİYK şu hususlara dikkat edilmesini ister:
- Kuruluşun her bakımdan güvenilir olması,
- Zekâta aracılık ettiğini açıkça taahhüt etmesi ve topladığı zekâtın tamamını aynî veya nakdî olarak hak sahiplerine teslim etmesi,
- Zekâtın kuruluşun özel zekât hesabına yatırılması.
Zekât yetmez
DİYK her iki fetvasında da dayanışma ve yardımlaşma sorumluluğunun sadece zekâttan ibaret olmadığını, zekât dışındaki infak ve bağışlarla da yardıma muhtaç olanlara ulaşmanın imanın bir gereği olduğunu vurgular. Kur’an “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe iyiliğe asla eremezsiniz” buyurur (Âl-i İmrân 3/92).
Kaynaklar: Âl-i İmrân 3/92; Tevbe 9/60; Bakara 2/177; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Depremzedelere zekât verilmesi caiz midir?” (08.02.2023), “Afetzedeler için zekât parasıyla barınma yerleri (konteyner, çadır, konut) yapılması caiz midir?” (15.02.2023) (kurul.diyanet.gov.tr).