Türk ailelerinin en yaygın birikim aracı altındır: düğünde takılan bilezikler, çeyrek altınlar, yastık altındaki cumhuriyet altınları… Bunların zekâtı nasıl hesaplanır?
Altının nisabı
Altının nisabı hadislerle 20 miskal olarak belirlenmiştir; bu da yaklaşık 80,18 gramdır. DİYK’ye göre gümüşün aşırı değer kaybetmesi nedeniyle günümüzde paralar ve ticaret mallarının nisabında da sadece altın ölçü alınır.
Hangi ayar esas alınır?
DİYK bu konudaki iki görüşü aktarır:
- Hanefî âlimleri, bir alaşımın yarıdan fazlası altınsa onu saf altın hükmünde saymış ve bu tür altınlar 80,18 grama ulaştığında zekât gerektiğini söylemiştir. Buna göre 14, 18 ve 22 ayar altınların toplam ağırlığı 80,18 grama ulaşınca zekât gerekir.
- Diğer mezheplerdeki âlimler ise saf altını esas almış, farklı ayarlardaki altınların içindeki saf altın miktarını hesaba katmıştır.
Kurul, birinci görüşe göre 24 ayar ile 14 ayarın nisabı arasında kıymet bakımından neredeyse yarı yarıya fark oluştuğunu belirtir. Zekâtın dinen zengin sayılanların ibadeti olduğunu dikkate alarak, farklı ayardaki altınların nisabının 24 ayar 80,18 gram altının değeri üzerinden hesaplanmasını esas alır. Hanefî görüşüne uyarak ağırlığı esas almak isteyenler için de bu mümkündür.
Nasıl hesaplanır?
- Elinizdeki bütün altınların (bilezik, çeyrek, gram, ziynet) güncel değerini hesaplayın.
- Diğer zekâta tabi varlıklarınızla (nakit, döviz vb.) toplayın.
- Toplam, 80,18 gram 24 ayar altının değerine ulaşıyor ve üzerinden bir kamerî yıl geçmişse, tamamının %2,5’ini zekât olarak verin.
Zekât altın olarak verilebileceği gibi değeri para olarak da verilebilir.
Ziynet eşyası
DİYK’ye göre altın ve gümüşten yapılmış ziynet eşyaları, diğer şartları taşıdığında Hanefîlere göre zekâta tabidir. Buna göre kadının taktığı bilezik ve kolyeler de hesaba katılır. Altın ve gümüş dışındaki maden ve taşlardan (pırlanta, elmas, inci vb.) yapılmış ziynet eşyası ise zekâta tabi değildir (İbn Nüceym, el-Bahr, II, 243); ancak ticaret amacıyla tutuluyorsa ticaret malı olarak zekâta tabidir.
Ziynet eşyası kadının malıdır; zekâtını da kadın verir. Kocası veya bir başkası onun izniyle adına ödeyebilir.
Kaynaklar: Tevbe 9/34-35; Ebû Dâvûd, Zekât, 4; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, II, 16-21; el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 179; İbn Nüceym, el-Bahrü’r-râik, II, 243; Nevevî, el-Mecmû‘, VI, 3-19, 35-36; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, II, 99; İbn Kudâme, el-Muğnî, III, 41-42; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Paraların ve ticaret mallarının nisabında ölçü alınacak altının ayarı ne olmalıdır?” (31.08.2022), “Altının nisabı ve birbirinden farklı ayarlardaki altınların zekâtında hangi ölçü esas alınır?” (31.08.2022), “Kadınların ziynet eşyasından zekât vermeleri gerekir mi?”, “Farklı ayarda altını bulunan kimse zekâtını nasıl hesaplar?” (01.02.2023) (kurul.diyanet.gov.tr).