Lösemi, lenfoma, talasemi, aplastik anemi gibi birçok ağır hastalıkta kök hücre nakli hayat kurtarıcıdır. Ancak uygun bağışçı bulmak zordur: Kardeşler arasında bile uyum ihtimali sınırlıdır ve hastaların çoğu, kendileriyle doku uyumu olan gönüllü bir bağışçıyı bekler.
Kök hücre nedir?
Kök hücreler, bölünerek kendini yenileyebilen ve farklı doku ve organlara dönüşebilen hücrelerdir. Tıpta beş tür kök hücreden söz edilir: embriyonik kök hücre, mezodermal kök hücre, erişkin kök hücre, kordon kanı kök hücresi ve uyarılmış pluripotent kök hücre. Günümüzdeki tedavilerin büyük çoğunluğu kemik iliği ve kandan elde edilen erişkin kök hücrelerle yapılır.
DİYK’nin görüşü
Din İşleri Yüksek Kurulu, insan hayatının korunmasının dinin vazgeçilmez değerlerinden olduğunu ve İslam’ın hastalık durumunda tedavi olunmasını istediğini hatırlatır. Hz. Peygamber “Ey Allah’ın kulları, tedavi olun; çünkü Allah, ölüm dışında şifasını yaratmadığı hiçbir hastalık yaratmamıştır” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tıb, 1; İbn Mâce, Tıb, 1). Kurula göre hayatı veya hayati bir uzvu kurtarmak için, şartlarına uyularak kök hücre nakliyle tedavi olmak caizdir. Kök hücre bağışı ise başkasının hayatını kurtarmaya vesile olduğu için sevap kazandıran bir davranıştır.
Şartlar
- Embriyonik kök hücre kullanılmamalıdır. Embriyonik kök hücre elde edilirken embriyo yok edilir. Döllenmeyle başlayan hayat hakkı sebebiyle bu yol caiz görülmez. Bkz. kürtaj ve ceninin hayat hakkı.
- Rıza: Bağış, bağışçının hür iradesine dayanmalıdır.
- Zarar vermemek: Bağışçı bu işlemden zarar görmemelidir.
- Ücretsizlik: Bağış karşılığında hiçbir şekilde ücret alınmamalıdır.
- Devlet denetimi: İşlem devletin denetimi altında yapılmalıdır.
Kordon kanı bankacılığı
Doğum sırasında bebeğin göbek kordonundan alınan kan, zengin bir kök hücre kaynağıdır ve alınması anneye ve bebeğe zarar vermez. Bu kanın kamu kordon kanı bankalarına bağışlanması, yukarıdaki şartlar çerçevesinde kök hücre bağışı hükmündedir. Ailelerin kendi çocukları için ücret ödeyerek özel bankalarda saklatması ise bir hizmet satın almaktır ve kendi başına dinî bir sakınca taşımaz.
Kaynaklar: Mâide 5/32; Ebû Dâvûd, Tıb, 1; İbn Mâce, Tıb, 1; Tirmizî, Tıb, 2; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kök hücre tedavisi ve bağışı caiz midir?”, “Organ nakli ve bağışı caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr); Türk Kızılay, Kök Hücre Bağışı (TÜRKÖK) bilgilendirmeleri.