Ameliyatlarda, kazalarda, doğumlarda, kanser ve talasemi tedavilerinde her gün binlerce ünite kana ihtiyaç duyulur. Kanın yerine geçecek yapay bir ürün henüz yoktur; tek kaynak gönüllü bağışçılardır.
Hükmü
Kan, klasik fıkıhta necis kabul edilir ve Kur’an’da “akıtılmış kan”ın yenilmesi yasaklanmıştır (En‘âm 6/145). Ancak kan naklinde kan yenmez veya içilmez; damar yoluyla bir hastanın hayatını sürdürmesi için verilir. DİYK, organ nakli hakkındaki değerlendirmesinde kan, doku ve organ naklinin günümüzde tedavi yolları arasına girdiğini, hayatı veya hayati bir uzvu kurtarmak için başka çare olmadığında bu yolla tedavinin caiz olduğunu açıkça belirtir. Kan, organdan farklı olarak vücutta kısa sürede yeniden üretildiği için bağışçıya kalıcı bir zarar da vermez. Bu yüzden kan bağışı, organ bağışından çok daha kolay bir şekilde caizdir.
Kan bağışı, Kur’an’ın övdüğü fedakârlığın (Haşr 59/9) ve “Kim bir cana hayat verirse bütün insanlara hayat vermiş gibi olur” (Mâide 5/32) ayetinin günlük hayattaki en kolay karşılıklarından biridir.
Şartlar ve dikkat edilecekler
- Ücret alınmaz. İnsan bedeninin bir parçası alınıp satılamaz. Bağışçıya verilen ikram veya ulaşım masrafı ise ücret değildir.
- Bağışçının sağlığı korunmalıdır. Sağlık kuruluşunun belirlediği yaş, kilo, hemoglobin ve bağış aralığı kurallarına uyulmalıdır. İslam, kişinin kendine zarar vermesini yasaklar (Bakara 2/195).
- Alıcının dini fark etmez. Hayat kurtarmak bakımından Müslüman ile gayrimüslim arasında fark yoktur.
- Kan akrabalık doğurmaz. Süt emzirmenin aksine kan nakli, verenle alan arasında nikâh engeli veya mahremiyet doğurmaz.
Abdest ve oruçla ilişkisi
- Abdest: Hanefî mezhebine göre vücuttan akacak kadar kan çıkması abdesti bozar. Kan veren kişi namaz için yeniden abdest alır.
- Oruç: Kan vermek orucu bozmaz; ancak halsizlik yapacağı için bağışı iftardan sonraya bırakmak uygun olur. DİYK’ye göre oruçlu hastaya kan veya serum verilmesi ise orucu bozar. Ayrıntı: oruçta iğne, serum ve aşı.
Kaynaklar: Bakara 2/173, 195; En‘âm 6/145; Mâide 5/32; Haşr 59/9; Buhârî, Savm, 32 (Hz. Peygamber’in oruçluyken hacamat olması); Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Organ nakli ve bağışı caiz midir?”, “Aşı olmak veya iğne yaptırmak orucu bozar mı?”, “Orucu bozan ve bozmayan muayene ve tedavi yöntemleri” (kurul.diyanet.gov.tr); Türk Kızılay kan bağışı bilgilendirmeleri.