Mehir, Türkiye’de uygulamada çoğu zaman unutulmuş bir kurumdur. Oysa Kur’an’ın açıkça emrettiği, kadının evlilikteki en temel mali haklarından biridir.
Mehrin hükmü
Kur’an şöyle buyurur: “Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin. Eğer kendi istekleriyle ondan size bir şey bağışlarlarsa, onu afiyetle yiyin” (Nisâ 4/4). Mehir, evlenen erkeğin eşine vermesi gereken para veya maldır. Kocanın bu mehri zorla geri alması caiz değildir (Nisâ 4/20).
DİYK’ye göre Hanefî mezhebinde mehir nikâhın bir sonucudur. Bu nedenle nikâh sırasında belirlenmemiş olsa, hatta verilmeyeceği şart koşulsa bile kadın mehre hak kazanır.
Mehrin çeşitleri
- Mehr-i müsemmâ: Nikâh sırasında miktarı belirlenen mehir.
- Mehr-i misil (emsal mehir): Mehir belirlenmemişse, kadının baba tarafından akrabaları arasında kendisine denk kadınların aldığı mehir kadar.
- Mehr-i muaccel (peşin): Nikâhla birlikte ödenen mehir. Kadın bunu almadan kocasının evine gitmeme hakkına sahiptir.
- Mehr-i müeccel (ertelenmiş): Ödenmesi sonraya bırakılan mehir. Belli bir tarih konmuşsa o tarihte, konmamışsa nikâhın boşanma veya ölümle sona ermesiyle ödenmesi gerekir. Ölüm hâlinde kocanın terekesinden, miras paylaştırılmadan önce ödenir.
Ne kadar olmalı?
Mehir olarak maddi değeri olan her şey belirlenebilir: para, altın, ev, arsa, hatta bir hizmet. Hanefîlere göre mehrin en az miktarı 10 dirhem gümüştür (o dönemde yaklaşık iki koyun bedeli). Mâlikîlerde 3 dirhemdir. Şâfiî ve Hanbelîlere göre alt sınır yoktur.
Mehrin üst sınırı ise hiçbir mezhepte yoktur. Hz. Ömer halifeliği döneminde evlilikleri kolaylaştırmak için mehre üst sınır koymak istemiş, bir kadının “Onlara kantarla (yığınla) vermiş olsanız bile ondan hiçbir şeyi geri almayın” (Nisâ 4/20) ayetini hatırlatması üzerine bundan vazgeçmiştir. Bununla birlikte Hz. Peygamber, “Nikâhın en bereketlisi, masrafı en az olanıdır” buyurarak ölçülü olmayı tavsiye etmiştir (Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 82).
Mehir ve takılar
Düğünde damadın veya ailesinin geline taktığı takılar, yerel örfte mehirden sayılıyorsa mehir hükmündedir. Bu konu ve boşanmada hediyelerin durumu için bkz. düğün takıları ve hediyeler.
Pratik öneri
Mehrin nikâhtan önce taraflarca konuşulup (ör. belli miktar altın olarak) yazılı hâle getirilmesi, hem Kur’an’ın emrini yerine getirmek hem de ileride doğabilecek anlaşmazlıkları önlemek bakımından uygundur.
Kaynaklar: Bakara 2/236-237; Nisâ 4/4, 20, 24-25; Mâide 5/5; Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 82, 145; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, “Kitâbü’n-nikâh”; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Mehir ne demektir? Çeşitleri nelerdir?”, “Kadın hangi durumlarda mehir alamaz?”, “Mehri ödenmeden ölen kadının mehrinin hükmü nedir?” (kurul.diyanet.gov.tr).