Boşanma davalarında en çok tartışılan konulardan biri, düğünde takılan altınların ve verilen hediyelerin kime ait olduğudur. Dinî açıdan bu konunun ölçüleri bellidir.
Temel kural: Hediye hibedir
DİYK’ye göre düğünlerde verilen hediyeler hibe (bağış) hükmündedir ve hangi eşe verilmişse ona aittir. Hibenin geri alınması konusunda şu ayrım yapılır:
- Geri alınamayanlar: Evlenen erkek ve kadının birbirlerine verdikleri hediyeler ile anne, baba, nine, dede, kardeş, amca, dayı, hala, teyze gibi mahrem akrabaların gelin veya damada verdiği hediyeler. Bunlardan tek taraflı olarak dönmek caiz değildir.
- Geri istenebilenler: Bunların dışındaki kişiler, tahrîmen mekruh olmakla birlikte verdikleri hediyeyi geri isteyebilir (el-Fetâva’l-Hindiyye, IV, 385-387).
Hz. Peygamber de verdiği hediyeyi geri alan kimseyi, kustuğunu geri yiyen köpeğe benzetmiştir (Buhârî, Hibe, 30; Müslim, Hibât, 5).
Kime verildiği bilinmiyorsa
DİYK’ye göre hediyenin kimin adına getirildiği bilinmiyorsa:
- Mümkünse hediyeyi getirenlere sorulur ve onların sözüne göre hareket edilir.
- Bu mümkün değilse, bulunulan yerin örf ve âdeti esas alınır (el-Fetâva’l-Hindiyye, IV, 382-383). Örneğin birçok yörede kadına takılan ziynet eşyası (altın bilezik, kolye, küpe) kadının, erkeğe uygun eşyalar ve paralar ise erkeğin sayılır.
Takılar ve mehir
Damadın veya ailesinin geline taktığı takılar, o yörenin örfünde mehirden sayılıyorsa mehir hükmündedir. Bu durumda boşanmada mehir hükümleri uygulanır: Zifaf veya sahih halvetten sonra boşanmada mehrin tamamı kadına aittir. Bkz. mehir ve boşanan kadının hakları.
Nişan hediyeleri
Nişan dönemi evlilik değil, bir evlenme vaadidir. Nişan bozulduğunda, yerinde duran ve kullanılmamış hediyelerin geri verilmesi âdettendir. Hanefî fakihleri, mehir niyetiyle verilen şeylerin geri istenebileceğini, hediye olarak verilen ve tüketilmiş şeylerin ise geri istenemeyeceğini belirtmiştir. Türk Medeni Kanunu da nişanın bozulması hâlinde olağan hediyeler dışındaki hediyelerin geri istenebileceğini düzenler.
Kaynaklar: Nisâ 4/4, 20; Buhârî, Hibe, 30; Müslim, Hibât, 5; el-Fetâva’l-Hindiyye, IV, 382-387; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Düğünlerde verilen hediyeler boşanma durumunda kime kalır?” (kurul.diyanet.gov.tr); 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, md. 122 (nişan hediyeleri).