Yurt dışında yaşayan, uluslararası ortamlarda çalışan veya internette tanışan birçok gencin karşılaştığı bir soru: Farklı dinden biriyle evlenebilir miyim? İslam bu konuda kadın ve erkek için farklı hükümler koymuştur.
Müslüman erkeğin evliliği
Kur’an, Ehl-i kitaptan olan iffetli kadınlarla evlenmeyi Müslüman erkeklere helal kılmıştır:
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۖ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَّهُمْ ۖ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿٥﴾
Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mehirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahirette zarara uğrayanlardandır.
DİYK’ye göre bu ayet uyarınca Müslüman bir erkek Ehl-i kitap (Yahudi ve Hristiyan) kadınlarla evlenebilir. Ehl-i kitap dışındaki gayrimüslim kadınlarla, yani ateist, deist, Budist, Hindu ve benzeri inançlara sahip kadınlarla ise evlenemez (Bakara 2/221).
Kurul ayrıca, eş seçiminde Müslüman kadınların tercih edilmesinin aile huzuru, neslin korunması ve toplumsal uyum bakımından daha uygun olduğunu vurgular. Çocukların dinî eğitimi, aile içi ibadet hayatı, helal-haram konusundaki farklılıklar ve özellikle yabancı ülkelerde boşanma hâlinde velayetin gayrimüslim anneye verilmesi gibi durumlar ciddi sorunlar doğurabilir. Hz. Ömer’in, Ehl-i kitap kadınlarla evlenen bazı sahabilere ayrılmalarını tavsiye ettiği de rivayet edilir.
Müslüman kadının evliliği
Müslüman bir kadının müşrik ve dinsiz erkeklerle evlenemeyeceği Kur’an’da açıkça bildirilmiştir: “İman etmedikleri sürece Allah’a ortak koşan erkeklerle kadınlarınızı evlendirmeyin” (Bakara 2/221). Ehl-i kitap erkekler konusunda ise İslam âlimleri, Mekke’den Medine’ye hicret eden kadınlar hakkında inen ayetten hareket eder:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ ۖ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ ۖ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ ۖ لَا هُنَّ حِلٌّ لَّهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ ۖ وَآتُوهُم مَّا أَنفَقُوا ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ أَن تَنكِحُوهُنَّ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ۚ وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ وَاسْأَلُوا مَا أَنفَقْتُمْ وَلْيَسْأَلُوا مَا أَنفَقُوا ۚ ذَٰلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ ۖ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ۚ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿١٠﴾
Ey iman edenler! Mümin kadınlar hicret ederek size geldiği zaman, onları imtihan edin. Allah onların imanlarını daha iyi bilir. Eğer siz de onların inanmış kadınlar olduğunu öğrenirseniz onları kâfirlere geri döndürmeyin. Bunlar onlara helal değildir. Onlar da bunlara helal olmazlar. Onların (kocalarının) sarfettiklerini (mehirleri) geri verin. Mehirlerini kendilerine verdiğiniz zaman onlarla evlenmenizde size bir günah yoktur. Kâfir kadınları nikâhınızda tutmayın, sarfettiğinizi isteyin. Onlarda sarfettiklerini istesinler. Allah'ın hükmü budur. Aranızda O, hükmeder, Allah bilendir, hikmet sahibidir.
DİYK, bu ayetten hareketle İslam âlimlerinin Müslüman bir kadının gayrimüslim bir erkekle, Ehl-i kitaptan da olsa evlenemeyeceğini ifade ettiğini ve günümüze kadar bu konuda icma bulunduğunu belirtir. Bu farkın sebebi olarak âlimler, ailede kocanın belirleyici konumunu ve Müslüman erkeğin Hz. Îsâ ve Hz. Mûsâ’ya iman ettiği için Ehl-i kitap eşinin inancına saygı göstermekle yükümlü olmasına karşılık, gayrimüslim erkeğin Hz. Muhammed’i (s.a.v.) peygamber olarak tanımamasını gösterir.
Eş sonradan Müslüman olursa
Gayrimüslim bir erkek, Müslüman bir kadınla evlenmek için samimi olarak İslam’ı kabul ederse, evlilik engeli ortadan kalkar. İman, kalbin tasdiki ve dilin ikrarıdır; ancak sadece evlenmek için görünüşte yapılan bir “din değiştirme” ailede büyük sorunlara yol açabilir.
Ehl-i kitap kadınla nikâh
Müslüman erkekle Ehl-i kitap kadın arasındaki nikâh da iki şahit huzurunda kıyılır. Hanefî mezhebinde Ehl-i kitap bir kadınla evlenirken şahitlerin Ehl-i kitaptan olması, kadın açısından geçerli kabul edilmiştir; bununla birlikte Müslüman şahitlerin bulunması ihtiyata uygundur.
Kaynaklar: Bakara 2/221; Mâide 5/5; Mümtehine 60/10; Cessâs, Ahkâmü’l-Kur’ân, V, 328-331; Kurtubî, el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân, XVIII, 63-64; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Müslüman kadın gayrimüslim bir erkekle evlenebilir mi?”, “Müslüman erkek gayrimüslim bir kadınla evlenebilir mi?”, “Ehl-i kitaptan olan kadının nikâhı nasıl kıyılır?” (kurul.diyanet.gov.tr).