Türkiye’de akraba evlilikleri, azalmakla birlikte hâlâ yaygındır. Bir yanda “Dinimiz akraba evliliğini yasaklamaz” denirken, diğer yanda bunun Hz. Peygamber tarafından yasaklandığı söylenir. Doğrusu nedir?
Kimlerle evlenmek haramdır?
Kur’an evlenilmesi yasak olan yakınları tek tek saymıştır (Nisâ 4/22-24). DİYK’nin özetine göre bir erkeğin evlenemeyeceği kadınlar şunlardır:
- Kan (nesep) hısımlığı: Anne, anneanne ve babaanneler, kız, torunlar, kız kardeş, kız ve erkek kardeşin kızları, hala ve teyze.
- Evlilik (sıhrî) hısımlığı: Eşin annesi, zifafa girilen eşin başka kocasından olan kızı, oğlun eşi, babanın eşi (üvey anne).
- Süt hısımlığı: Sütanne, süt kız kardeş, süt hala, süt teyze. Bkz. süt kardeşliği.
- Geçici engeller: Evlilik devam ettiği sürece eşin kız kardeşi, teyzesi ve halası; başkasının nikâhında veya iddetinde bulunan kadın; putperest, ateist gibi kitap ehli olmayan kadınlar.
Ayet bu sayımdan sonra şöyle der: “Bunların dışında kalanlar ise size helal kılınmıştır” (Nisâ 4/24).
Kuzen evliliği
Amca, hala, dayı ve teyze çocukları bu listede yer almaz. DİYK’ye göre sayılanların dışındaki akrabalarla evlenmeyi yasaklayan bir delil yoktur. Hz. Peygamber halasının kızı Zeyneb binti Cahş ile evlenmiş (Ahzâb 33/37), kızı Hz. Fâtıma’yı da amcasının oğlu Hz. Ali ile evlendirmiştir.
Bazı kitaplarda nakledilen “Yakın akrabalarla evlenmeyin, çünkü çocuk zayıf doğar” şeklindeki söz, DİYK’nin de belirttiği gibi güvenilir hadis kaynaklarında yer almaz. “Zayıf çocuklar dünyaya getiriyorsunuz, yabancı kadınlarla evlenin” sözü ise Hz. Peygamber’e değil Hz. Ömer’e aittir (İbn Hacer, et-Telhîsü’l-habîr).
Sağlık boyutu
Dinî açıdan caiz olmakla birlikte, tıp bilimi yakın akraba evliliklerinde bazı kalıtsal hastalıkların görülme riskinin arttığını ortaya koymuştur. Özellikle ailede talasemi, SMA, işitme kaybı gibi genetik hastalık öyküsü varsa bu risk daha da yükselir. Hz. Ömer’in sözü de bu tecrübeye işaret eder. İslam kişinin kendine ve nesline zarar vermesini yasakladığı için (Bakara 2/195), akraba evliliği düşünen çiftlerin evlilik öncesi genetik danışmanlık alması ve gerekli testleri yaptırması tavsiye edilir.
Kaynaklar: Bakara 2/195, 235; Nisâ 4/22-24; Ahzâb 33/36-38; Mevsılî, el-İhtiyâr, III, 84-86; İbn Hacer, et-Telhîsü’l-habîr, III, 308-309; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kişi hangi akrabaları ile evlenemez?”, “Kendileriyle evlenilmesi haram olan kadınlar kimlerdir?” (kurul.diyanet.gov.tr).