Bazı yıllarda Türkiye’de oruca başlandığı gün, başka ülkelerde başlanmaz; bayram da bir gün önce veya sonra kutlanır. Yurt dışında yaşayan veya o dönemde seyahatte olan Müslümanlar hangi takvime uyacaklarını merak eder.
Hilal ve kamerî ay
Hz. Peygamber “Hilali görünce oruca başlayın, hilali görünce bayram edin; hava bulutlu olursa ayı otuza tamamlayın” buyurmuştur (Müslim, Sıyâm, 19-20; Buhârî, Savm, 11). Fakihlerin çoğunluğuna göre kamerî aylar, hilalin güneş battıktan sonra yeryüzünün herhangi bir yerinden görülmesiyle başlar.
Hesap yöntemi meşru mu?
Hadis ilk bakışta hilalin çıplak gözle görülmesini şart koşuyor gibidir. DİYK ise diğer rivayetlerle birlikte değerlendirildiğinde bu hadislerin amacının dönemin şartlarında en uygun uygulamayı öğretmek olduğunu belirtir. Nitekim Hz. Peygamber “Biz ümmî bir topluluğuz; yazı ve hesap bilmeyiz. Ay şöyle şöyledir (yani bazen 29, bazen 30 gün)” buyurmuştur (Buhârî, Savm, 13; Müslim, Sıyâm, 15). Kur’an da güneş ve ayın bir hesaba göre hareket ettiğini, aya menziller takdir edildiğini ve bunların vakit ölçüsü olduğunu bildirir (Rahmân 55/5; Yûnus 10/5; Bakara 2/189).
Kurula göre Hz. Peygamber çıplak gözle görmeyi, başvurulacak yegâne yöntem olduğu için değil, o günün şartlarında en sağlıklı sonucu veren yöntem olduğu için öngörmüştür. Bugün ayın hareketleri en ince ayrıntısına kadar hesaplanabildiğinden, kamerî ayların başlangıcını hesapla belirlemek meşrudur. Türkiye ve İslam ülkelerinin çoğu takvimlerini bu hesaplara göre düzenler.
Neden farklılık oluyor?
DİYK’ye göre az sayıda İslam ülkesi, ay başını belirlerken hilalin görülebilir durumda olmasını değil, kavuşum anını veya hilalin kendi ülkelerinde görülmesini esas alır. Bu yüzden bazı ülkeler bir gün önce veya sonra oruca başlar ve bayram yapar.
Hangisine uyulmalı?
DİYK’ye göre bu tür içtihat farklılığından doğan uygulamalar kimsenin ibadetine zarar vermez. Bu nedenle başka bir ülkede bulunan Müslüman, bayramını bulunduğu ülkeye göre yapar ve bayram sevincini oradaki Müslüman kardeşleriyle birlikte yaşar. Ramazan’a başlama da aynı şekildedir. Ramazan içinde ülke değiştiren biri 28 gün oruç tutmuşsa bayramdan sonra bir gün kaza eder; 31 gün tutması gerekirse son günü de tutar.
Kaynaklar: Bakara 2/185, 189; En‘âm 6/96; Yûnus 10/5; Tevbe 9/36; Rahmân 55/5; Buhârî, Savm, 5, 11, 13; Müslim, Sıyâm, 3-9, 15, 19-20; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Oruca başlamak için hilalin gözle görülmesi şart mıdır?”, “Ramazan ayını ve bayramı başka ülkelerde geçirenler, o ülkelerin hesaplarının/takvimlerinin Türkiye’den farklı olması hâlinde bayramlarını Türkiye’ye göre mi, bulundukları ülkeye göre mi yapmalıdırlar?” (kurul.diyanet.gov.tr).