Oruç Tutmamayı Mubah Kılan Mazeretler: Hastalık, Yolculuk, Hamilelik, Ağır İş

Yazıyı dinle

Ramazan orucu, ergen ve akıllı her Müslümana farzdır. Hz. Peygamber “Bir kimse Allah’ın tanıdığı bir ruhsat olmadan Ramazan’da bir gün orucunu tutmazsa, bütün yılın orucu bile o günün yerini tutmaz” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Savm, 38). Bununla birlikte İslam, gücü aşan durumlar için kolaylıklar da getirmiştir.

أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ ۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ ۚ وَأَن تَصُومُوا خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿١٨٤﴾

(Size farz kılınan oruç), sayılı günlerdedir. İçinizden hasta olan veya yolculukta bulunan ise, diğer günlerde, tutamadığı günler sayısınca tutar. Ona dayanıp kalacaklar üzerine de bir yoksulu doyuracak kadar fidye gerekir. Her kim de hayrına fidyeyi artırırsa, hakkında daha hayırlıdır. Bununla beraber, eğer bilirseniz, oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır.

Mazeretler

DİYK, İslam âlimlerinin bu ayet ve hadislere dayanarak saydığı mazeretleri şöyle sıralar (Nisan 2025):

1. Yolculuk: En az 90 km’lik bir yolculuğa çıkacak kişi geceden oruca niyet etmeyebilir. Niyet ettikten sonra gündüz yola çıkarsa, başka mazeret yoksa orucunu bozmamalıdır; bozarsa sadece kaza gerekir, keffâret gerekmez.
2. Hastalık: Oruç tutunca hastalığının artmasından veya uzamasından endişe edilen ya da oruç tutmakta zorlanan kişi, sonra kaza etmek üzere tutmayabilir. Oruç tutarsa hasta olacağı güvenilir bir doktor tarafından bildirilen kişi de hasta hükmündedir.
3. Yaşlılık: Oruç tutamayacak kadar yaşlı olanlar tutmaz, her gün için fidye verir. İyileşme ümidi olmayan hastalar da böyledir.
4. İleri derecede açlık ve susuzluk: Beden ve ruh sağlığı ciddi zarar görecek kişi orucunu bozabilir; sonra kaza eder. Oruca devam etmek ölüme veya hastalığa yol açacaksa devam etmek günahtır.
5. Zor ve ağır işler: Kurul, ibadeti engelleyecek ağır işlerde çalışmanın ve çalıştırmanın esasen doğru olmadığını belirtir. Zorunlu olarak böyle bir işte çalışan ve oruç tutarsa sağlığının bozulmasından korkan kişi tutmayabilir; izin günlerinde veya müsait zamanlarda kaza eder.
6. Hamilelik ve emzirme: Kendisinin veya çocuğunun zarar görmesinden endişe eden hamile ve emzikli kadınlar oruç tutmayabilir; zarar ihtimali kuvvetliyse tutmamaları gerekir. Sonra kaza ederler.

Mazeret sayılmayanlar

DİYK, fakihlerin oruç ruhsatını Kur’an ve Sünnet’te zikredilen sebeplerle sınırlı tuttuğunu ve her meşakkatli durumda orucun terk edilebileceğini söylemekte temkinli davrandığını vurgular. Kurula göre:

• Çok ağır olmayan günlük işlerde çalışmak orucu terk için özür değildir (Nûr 24/37).
• İş verimi düşer endişesiyle oruç tutmamak caiz değildir. Ailesinin rızkı için ağır işte çalışmak zorunda olup oruç sağlığına zarar verenler ise o günlerde tutmayıp sonra kaza edebilir (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 420).
• Sınav, spor müsabakası gibi durumlar kural olarak mazeret değildir.

Mazeret geçince tutulamayan oruçlar kaza edilir. Sürekli mazerette fidye için bkz. oruç fidyesi.

Kaynaklar: Bakara 2/183-185; Nûr 24/37; Ebû Dâvûd, Savm, 38; Buhârî, Savm, 29; Sahnûn, el-Müdevvene, I, 278-279; Şîrâzî, el-Mühezzeb, I, 328; İbn Kudâme, el-Kâfî, I, 433-436; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, II, 97; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 420-424; Nevevî, el-Mecmû‘, VI, 267; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Oruç tutmamayı mubah kılan mazeretler nelerdir?” (09.04.2025), “Çalışanların iş verimini düşürmesi endişesiyle oruç tutmamaları caiz midir?” (kurul.diyanet.gov.tr).