Bir tartışma anında “Üç talakla boş ol!” veya art arda üç kez “Boş ol!” demek, maalesef sık yaşanan bir durumdur. Pişmanlık hemen ardından gelir ve aile, evliliğin tamamen bitip bitmediğini sorar.
Üç boşama hakkı
Kur’an’a göre koca eşini en fazla iki kez boşayıp evliliğe geri dönebilir: “Boşama iki defadır. Ondan sonra ya iyilikle tutmak ya da güzellikle bırakmak gerekir” (Bakara 2/229). Üçüncü boşamadan sonra ise kadın, başka biriyle gerçek bir evlilik yapıp bu evlilik de kendiliğinden sona ermedikçe eski eşine helal olmaz (Bakara 2/230).
Fakihlerin çoğunluğunun görüşü
Hanefî ve Şâfiî mezhepleri de dahil olmak üzere fakihlerin çoğunluğuna göre aynı anda söylenen üç boşama üç talak olarak geçerlidir ve koca eşini tamamen boşamış olur (Kudûrî, el-Muhtasar; Şâfiî, el-Ümm, V, 199). Bu görüşe göre bir defada üç talak vermek bid‘at ve günah olmakla birlikte hukuki sonucunu doğurur. Hz. Ömer’in halifeliği döneminde, insanların üç talakı çokça kullanmaya başlaması üzerine bu uygulamayı kesinleştirdiği rivayet edilir.
DİYK’nin tercihi
Sahabe ve tâbiînden bir kısmı ise bir defada verilen üç boşamayı tek boşama saymıştır. Bu görüşün delilleri şunlardır:
- İbn Abbas’ın rivayeti: “Hz. Peygamber, Hz. Ebû Bekir döneminde ve Hz. Ömer’in hilafetinin ilk iki yılında üç talak bir talak sayılırdı” (Müslim, Talâk, 15).
- Rükâne’nin karısını bir mecliste üç talakla boşayıp üzülmesi üzerine Hz. Peygamber’in “O bir talaktır, istersen ona dönebilirsin” buyurması (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 265; Ebû Dâvûd, Talâk, 10, 14).
DİYK bu görüşü benimser: Aynı anda veya araya dönüş (ric‘at) girmeden yapılan boşamalar tek boşama sayılır. Buna göre:
- Boşama ric‘î ise (açık sözle ve karşılıksız boşama), eşler iddet süresi içinde yeni bir nikâha gerek olmadan evliliklerini sürdürebilir.
- Boşama bâin ise veya iddet bitmişse, tarafların rızasıyla yeni bir nikâh kıyarak yeniden evlenebilirler.
Bu durumda kocanın bir boşama hakkı kullanılmış olur; geriye iki hakkı kalır.
Zifaftan önce üç talak
Henüz zifaf olmadan (evlilik birlikteliği başlamadan) söylenen boşama sözleri için ayrı hükümler vardır. Hanefîlere göre bu durumda ilk söz boşamayı bâin olarak gerçekleştirir ve sonraki sözler hükümsüz kalır; tek seferde “üç talakla” denirse üç boşama olur. DİYK bu konuda da tek boşama görüşünü esas alır.
Kaynaklar: Bakara 2/229-230; Talâk 65/1; Müslim, Talâk, 15; Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 265; Ebû Dâvûd, Talâk, 10, 14; Tirmizî, Talâk, 2; Şâfiî, el-Ümm, V, 199; Sahnûn, el-Müdevvene, II, 3; Kudûrî, el-Muhtasar, s. 154; İbn Rüşd, Bidâyetü’l-müctehid, III, 84; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Bir defada iki veya üç talakla boşamanın hükmü nedir?” (kurul.diyanet.gov.tr).