Kur’an’ın dördüncü suresinin adı “Nisâ”, yani “Kadınlar”dır ve şu ayetle başlar: “Ey insanlar! Sizi tek bir nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan ve ikisinden pek çok erkek ve kadın türeten Rabbinizden sakının” (Nisâ 4/1). Kadın ve erkek aynı özden gelir; biri diğerinin eksiği değil, tamamlayıcısıdır.
Bu yazıda6 başlık · 5 dk okuma
Kulluk ve değerde eşitlik
- “Erkek olsun kadın olsun, sizden hiçbir çalışanın amelini boşa çıkarmayacağım. Hepiniz birbirinizdensiniz” (Âl-i İmrân 3/195).
- “Erkek veya kadın, kim mümin olarak salih amel işlerse ona güzel bir hayat yaşatırız” (Nahl 16/97).
- Ahzâb suresinin 35. ayeti Müslüman, mümin, sadık, sabırlı, oruç tutan ve Allah’ı çok anan erkek ve kadınları tek tek ve yan yana sayar.
- Allah katında üstünlük cinsiyete değil takvaya bağlıdır (Hucurât 49/13).
- Hz. Peygamber: “Kadınlar erkeklerin kardeşleridir” (Ebû Dâvûd, Tahâret, 94; Tirmizî, Tahâret, 82).
Cahiliyeye karşı İslam
İslam, kız çocuklarının diri diri gömüldüğü bir toplumda geldi. Kur’an, kızı doğunca yüzü kararanları kınadı (Nahl 16/58-59) ve “Diri diri gömülen kıza, hangi günah sebebiyle öldürüldüğü sorulduğunda” (Tekvîr 81/8-9) diyerek bu zulmü kıyamet sahnelerinden biri olarak andı. Hz. Peygamber, “Kim iki kız çocuğunu ergenliğe kadar yetiştirirse, kıyamet günü o ve ben şöyle geliriz” buyurarak parmaklarını birleştirdi (Müslim, Birr, 149).
Kadına tanınan haklar
Eğitim
“İlim talep etmek her Müslümana farzdır” (İbn Mâce, Mukaddime, 17). Hz. Peygamber kadınlar için ayrı bir gün belirleyerek onlara ders verdi (Buhârî, İlim, 36). Hz. Âişe, sahabenin en çok başvurduğu âlimlerden biriydi.
Mülkiyet ve ekonomik bağımsızlık
Kadının kazancı ve malı kendisinindir (Nisâ 4/32). Evlilikle kocanın malı olmaz; mehri ve mirası onundur. Evin geçimi kocanın sorumluluğundadır; kadın kendi malından harcamak zorunda değildir.
Miras
Cahiliyede mirastan pay almayan kadına Kur’an pay verdi (Nisâ 4/7). Paylardaki farklılık, nafaka yükünün erkekte olmasıyla ilgilidir. Bkz. mirasta kız ve erkek payı.
Mehir
“Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin” (Nisâ 4/4). Mehir kadının hakkıdır; babası veya kocası ondan bir şey alamaz. Bkz. mehir.
Eşini seçme ve rıza
“Dul kadın kendisine danışılmadan, bakire kız izni alınmadan evlendirilmez” (Buhârî, Nikâh, 41). Rızası alınmadan evlendirilen Hansâ bint Hizâm’ın nikâhını Hz. Peygamber bozmuştur (Buhârî, Nikâh, 43).
İyi muamele görme
“Onlarla iyi geçinin” (Nisâ 4/19). “Sizin en hayırlınız, ailesine en hayırlı olanınızdır; ben de aileme karşı en hayırlı olanınızım” (Tirmizî, Menâkıb, 63). Bkz. İslam’da kadına şiddet.
Çalışma ve toplumsal hayat
Hz. Hatice ticaretle uğraşıyordu; Şifâ bint Abdullah’a Hz. Ömer çarşı denetimi görevi vermiştir. Kadın, İslami ölçülere ve ailesinin haklarına riayet ederek çalışabilir, ticaret yapabilir, mesleğini icra edebilir.
Boşanma talebi
Kadın, evlilik zarar verdiğinde hul‘ yoluyla veya mahkemeye başvurarak ayrılabilir; nikâhta boşama yetkisi (tefvîz) de kendisine verilebilir. Bkz. kadının boşanma hakkı.
Anneliğin yüceliği
“Kime iyilik edeyim?” diye soran sahabiye Hz. Peygamber üç defa “Annene”, dördüncüde “Babana” dedi (Buhârî, Edeb, 2). “Cennet annelerin ayakları altındadır” anlamındaki rivayet de bu değeri anlatır (Nesâî, Cihâd, 6).
Görüş bildirme
Mücâdile suresi, eşi hakkında Hz. Peygamber’e başvuran Havle bint Sa‘lebe’nin şikâyeti üzerine inmiştir. Hudeybiye’de Ümmü Seleme’nin görüşü Hz. Peygamber tarafından uygulanmıştır (Buhârî, Şurût, 15).
Farklı hükümler, eşit değer
İslam’da bazı hükümler kadın ve erkek için farklıdır: nafaka yükümlülüğü, mirastaki paylar, bazı şahitlik türleri, tesettürün sınırları, özel hâllerdeki ibadet muafiyetleri gibi. Ehl-i sünnet âlimleri bu farklılıkların insani değerde bir eksiklik değil, görev ve sorumluluk paylaşımı olduğunu vurgular: Allah katında kadın ve erkeğin ameli aynı terazide tartılır. Bu hükümlerin hikmeti, aileyi ve toplumu birlikte ayakta tutan bir denge kurmaktır.
Gelenek başka, din başka
Kız çocuğunu okutmamak, kadını mirastan mahrum bırakmak, rızası olmadan evlendirmek, başlık parası istemek, kadına şiddet uygulamak, “namus” adına öldürmek gibi uygulamaların İslam’da yeri yoktur; bunların her biri Kur’an ve sünnetin açık hükümlerine aykırıdır. İslam’ı bu geleneklerle değil, Kur’an’la ve Hz. Peygamber’in hayatıyla tanımak gerekir.
Özetle
- Kadın ve erkek aynı özden yaratılmıştır; Allah katında üstünlük takvadadır.
- Kur’an kadına mülkiyet, miras, mehir, eşini seçme ve iyi muamele görme hakkı tanır.
- Hükümlerdeki farklılıklar değerde eşitsizlik değil, sorumluluk paylaşımıdır.
- Kadına zulmeden gelenekler dinden değildir.
Kaynaklar: Nisâ 4/1, 4, 7, 19, 32; Âl-i İmrân 3/195; Nahl 16/58-59, 97; Ahzâb 33/35; Hucurât 49/13; Tekvîr 81/8-9; Mücâdile 58/1; Buhârî, İlim, 36; Nikâh, 41, 43; Edeb, 2; Şurût, 15; Müslim, Birr, 149; Tirmizî, Menâkıb, 63; Tahâret, 82; Ebû Dâvûd, Tahâret, 94; İbn Mâce, Mukaddime, 17; Nesâî, Cihâd, 6; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an’da Kadın; Hayreddin Karaman, İslam’ın Işığında Günün Meseleleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kadın” maddesi.
Kaynaklar
- Ebû Dâvûd, Tahâret, 94; Tirmizî, Tahâret, 82
- Müslim, Birr, 149
- İbn Mâce, Mukaddime, 17
- Buhârî, İlim, 36
- Buhârî, Nikâh, 41
- Buhârî, Nikâh, 43
- Tirmizî, Menâkıb, 63
- Buhârî, Edeb, 2
- Nesâî, Cihâd, 6
- Buhârî, Şurût, 15
- Kur’an-ı Kerim, Nisâ 4/1
- Kur’an-ı Kerim, Âl-i İmrân 3/195
Son gözden geçirme: