رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ﴿١٩١﴾ رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ ۖ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ ﴿١٩٢﴾ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ۚ رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ ﴿١٩٣﴾ رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ ﴿١٩٤﴾
Okunuşu
Rabbenâ mâ halakte hâzâ bâtılâ, sübhâneke fekınâ azâbe'n-nâr. Rabbenâ inneke men tüdhılin-nâra fekad ahzeyteh, ve mâ li'z-zâlimîne min ensâr. Rabbenâ innenâ semi'nâ münâdiyen yünâdî li'l-îmâni en âminû bi rabbiküm fe âmennâ. Rabbenâ fağfir lenâ zünûbenâ ve keffir annâ seyyiâtinâ ve teveffenâ mea'l-ebrâr. Rabbenâ ve âtinâ mâ va'adtenâ alâ rusülike ve lâ tuhzinâ yevme'l-kıyâmeh, inneke lâ tuhlifü'l-mîâd.
Anlamı
Rabbimiz! Sen bunu boş yere yaratmadın. Seni tenzih ederiz. Bizi cehennem azabından koru. Rabbimiz! Sen kimi cehenneme koyarsan artık onu rezil etmişsindir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur. Rabbimiz! Biz “Rabbinize iman edin” diye imana çağıran bir davetçiyi işittik ve hemen iman ettik. Rabbimiz! Günahlarımızı bağışla, kötülüklerimizi ört, canımızı iyilerle beraber al. Rabbimiz! Peygamberlerin aracılığıyla bize vaat ettiklerini de ver; kıyamet günü bizi rezil etme. Şüphesiz sen vaadinden dönmezsin.
Abdullah b. Abbâs (r.a.) anlatır: Teyzem Meymûne’nin evinde kaldığım bir gece Resûlullah (s.a.v.) gecenin bir vaktinde uyandı, oturdu, gözlerini semaya kaldırdı ve Âl-i İmrân Suresi’nin son on ayetini (190-200) okudu. Sonra abdest alıp gece namazı kıldı (Buhârî, Müslim).
Tefekkürün duası
Bu ayetler “Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde akıl sahipleri için elbette ibretler vardır” diye başlar. Akıl sahipleri ayakta, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anan ve kâinat üzerinde düşünen kimselerdir. Tefekkürlerinin sonunda vardıkları ilk cümle “Rabbimiz! Sen bunu boş yere yaratmadın” olur ve ardından bu dualar gelir.
Hz. Âişe’nin rivayetine göre bu ayet inince Resûlullah sabaha kadar ağlamış ve “Bu ayeti okuyup da üzerinde düşünmeyenin vay haline!” buyurmuştur (İbn Hibbân). Gece gökyüzüne bakıldığında, yıldızlı bir gecede veya teheccüde kalkıldığında bu ayetleri okumak sünnettir.
Ayetlerin Kur’an’daki yeri
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ ﴿١٩٠﴾ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ﴿١٩١﴾
Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için gerçekten açık, ibretli deliller vardır. Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler. Ve "Rabbimiz! Sen bunu boş yere yaratmadın, Sen yücesin, bizi ateşin azabından koru." derler.
Kaynaklar: Âl-i İmrân 3/190-194; Buhârî, Tefsîr ve Vudû; Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn; İbn Hibbân, Sahîh.