Kaybettiğimiz yakınlarımız için neler yapabiliriz? Okuduğumuz Kur’an’ın, verdiğimiz sadakanın onlara ulaşıp ulaşmadığı sıkça sorulur.
Sevap bağışlamak caizdir
DİYK’ye göre yapılan ibadetin ve hayırların sevaplarının başkasına bağışlanması caizdir. Kişi okuduğu Kur’an’ın, yaptığı hatmin ve işlediği bir hayrın sevabını başkasına bağışlayabilir. Kendisine sevap bağışlanan kimse ister sağ ister ölü olsun, bundan yararlanacağı umulur.
Kurul bu konuda şu delillere dayanır:
- Hz. Peygamber’in cenaze namazında Fâtiha okuduğu ve bunu tavsiye ettiği rivayet edilmiştir (İbn Mâce, Cenâiz, 22).
- Abdullah b. Ömer’in, ölülerin ruhuna Bakara suresinden okunmasını güzel gördüğü nakledilmiştir (Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, IV, 93).
- Annesinin aniden öldüğünü, konuşabilseydi sadaka verilmesini vasiyet edeceğini düşündüğünü söyleyen sahabiye Hz. Peygamber “Evet, (sevabı) ulaşır; onun adına sadaka ver” buyurmuştur (Buhârî, Vesâyâ, 19; Müslim, Zekât, 51).
Ehl-i sünnet âlimlerinin çoğunluğu ve özellikle Hanefîler, bedenî ve malî her türlü ibadetin sevabının bağışlanabileceğini kabul eder (Zeylaî, Tebyînü’l-hakâik, II, 83; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 243).
İbadet borcu ödenmez
DİYK’ye göre başkası tarafından bağışlanan sevapla, bir kimsenin bizzat yapması gereken ibadet borçları ödenmiş olmaz. Örneğin ölünün kılmadığı namazlar, onun adına kılınan namazla veya bağışlanan sevapla düşmez. Ancak bu iyilikler, ölünün sevaplarının çoğalmasına ve derecesinin yükselmesine vesile olabilir. Bkz. devir ve ıskat.
Anne-babaya ölümlerinden sonra iyilik
Benî Seleme kabilesinden bir adam, annesi ve babası öldükten sonra onlara iyilik yapıp yapamayacağını sorduğunda Hz. Peygamber şöyle cevap vermiştir: “Evet; onlar için dua etmek, onlar için istiğfar etmek, vasiyetlerini yerine getirmek, onların akrabalarıyla ilgilenmek ve dostlarına ikram etmek” (Ebû Dâvûd, Edeb, 128; İbn Mâce, Edeb, 2).
Buna göre ölüler için yapılabilecek başlıca iyilikler şunlardır:
- Dua ve istiğfar: Kur’an, müminlerin kendilerinden önce geçen kardeşleri için dua ettiklerini övgüyle anar (Haşr 59/10).
- Sadaka ve sadaka-i câriye: Su kuyusu, cami, kitap, burs gibi sevabı devam eden hayırlar.
- Kur’an okumak ve sevabını bağışlamak.
- Borçlarını ödemek ve helalleşmek.
- Vasiyetini yerine getirmek.
- Akrabasını ve dostlarını gözetmek.
- Adına hac veya umre yapmak. Bkz. bedel hac.
Ücretle Kur’an okutmak
Hanefî âlimlerine göre sırf dünyalık karşılığında, pazarlıkla Kur’an okumak ve okutmak uygun değildir; ücret karşılığı okunan Kur’an’ın sevabı olmadığı için bağışlanacak bir sevap da kalmaz (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, VI, 56-57). Okuyana ikram ve hediye verilmesi ise ayrı bir konudur.
Kaynaklar: Haşr 59/10; Necm 53/39; Buhârî, Vesâyâ, 19; Müslim, Zekât, 51; Vasiyye, 14; Ebû Dâvûd, Edeb, 128; İbn Mâce, Cenâiz, 22; Edeb, 2; Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, IV, 93; Zeylaî, Tebyînü’l-hakâik, II, 83; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 243; VI, 56-57; Nevevî, el-Ezkâr, “Kabir yanında okunanlar” bölümü; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Yapılan hayrın veya okunan Kur’an’ın sevabı ölen kimseye bağışlanabilir mi?” (12.07.2017) (kurul.diyanet.gov.tr).