Tanınmış kişilerin cenazelerinde çelenklerin sıralandığı, alkışların ve sloganların yükseldiği sahneler sıkça görülür. İslam’ın cenaze adabı bu konuda ne söyler?
Cenaze törenlerinin amacı
DİYK’ye göre cenazenin ardından kabre kadar gitmek sünnettir. Hz. Peygamber, bir Müslümanın diğer Müslüman üzerindeki haklarını sayarken cenazesine katılmayı da saymıştır (Buhârî, Cenâiz, 2; Müslim, Selâm, 4). Cenaze merasimi, ölen Müslümana yapılacak son görev olmanın yanında, yaşayanlara ölümü hatırlatmak ve ahireti düşünerek ibret almalarını sağlamak gibi amaçlar taşır.
Alkış, slogan ve tezahürat
Bu amaçlarla bağdaşmadığı için DİYK’ye göre cenaze törenlerinde:
- Bağırıp çağırmak, yüksek sesle ağlamak ve ağıt yakmak,
- Alkışlamak, slogan atmak, ıslık çalmak,
- Zılgıt çekmek, tezahürat yapmak
caiz değildir. İslam âlimleri bu tür davranışlar bir yana, cenaze merasimlerinde yüksek sesle tekbir getirmeyi dahi mekruh kabul etmişlerdir (el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 162). Sahabe, cenaze yanında sesin yükseltilmesini hoş görmezdi. Bu itibarla cenazede hazır bulunanlar, cenazeyi sükûnet ve vakarla takip etmelidir; bu, ölen kimseye gösterilecek saygının da gereğidir.
Gözyaşı dökmek ise yasak değildir. Hz. Peygamber oğlu İbrahim vefat ettiğinde ağlamış ve “Göz yaşarır, kalp hüzünlenir; ama Rabbimizin razı olmadığı bir şey söylemeyiz” buyurmuştur (Buhârî, Cenâiz, 43).
Çelenk ve çiçek
DİYK’ye göre cenaze merasimlerine çelenk veya çiçek gönderilmesinin ya da bunların kabirlere konulmasının ölüye hiçbir faydası yoktur. Bu tür harcamalar yerinde olmadığından israftır. Bu yüzden çelenk için harcanacak paranın, sevabı ölenin ruhuna hediye edilmek üzere hayır kurumlarına veya fakirlere bağışlanması uygun olur.
Günümüzde birçok kurum, çelenk yerine vakıf veya derneklere bağış yapıldığını belirten “bağış çelengi” uygulamasını tercih etmektedir; bu, DİYK’nin tavsiyesine uygun bir yoldur. Kabrin üzerine mevsim çiçeği dikmek veya yeşillendirmek ise ayrı bir konudur; Hz. Peygamber iki kabrin üzerine yaş hurma dalı dikmiştir (Buhârî, Vudû, 55).
Cenaze adabından bazı hususlar
- Cenaze hızlıca, ama koşturmadan taşınır ve defin geciktirilmez.
- Cenazenin arkasından yürümek ve konuşmadan ölümü tefekkür etmek güzeldir.
- Cenaze yere konmadan oturulmaz.
- Defin sonrası ölü için dua edilir, telkin verilir; aileye taziyede bulunulur.
Kaynaklar: A‘râf 7/31; İsrâ 17/26-27; Buhârî, Cenâiz, 2, 43; Vudû, 55; Müslim, Selâm, 4; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 46; el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 162; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 233; Nevevî, el-Ezkâr; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Cenazeye çelenk veya çiçek göndermek dinî açıdan uygun mudur?”, “Cenazenin defin esnasında alkış tutulması, slogan atılması ve ıslık çalınması caiz midir?” (12.07.2017) (kurul.diyanet.gov.tr).