Cuma saatinin mesai saatine denk gelmesi, özellikle özel sektörde çalışan birçok Müslümanın sorunudur. Bazı iş yerleri cuma namazına izin vermez; bazılarında vardiya sistemi nedeniyle herkes aynı anda gidemez.
Cuma namazının önemi
Cuma namazı akıllı, ergen, sağlıklı, hür ve mukim her Müslüman erkeğe farz-ı ayndır (Cum‘a 62/9). Hz. Peygamber “Önemsemeyerek üç cumayı terk eden kimsenin kalbini Allah mühürler” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Salât, 209; Tirmizî, Cum‘a, 7). DİYK’ye göre günlük işler, meslekler ve aile geçimi için yapılan çalışmalar namazın geriye bırakılması için kural olarak özür sayılmaz (Nûr 24/37).
İşverenin ve çalışanın sorumluluğu
- DİYK’ye göre işverenin veya iş yerinde sorumluluk sahibi olan kişinin, namaz kılmak isteyen çalışanlarına cuma ve vakit namazlarını, hiç değilse farzlarını kılma imkânı sağlaması gerekir. Kurul, ibadet hakkının din ve vicdan özgürlüğü kapsamında olduğunu vurgular.
- Çalışan da namazı bahane ederek mesaisini suistimal etmemeli, iş disiplini açısından işverenin veya amirinin iznini almalıdır.
Nöbetleşe cuma
Aralıksız çalışan iş yerlerinde (hastane, güvenlik, fabrika vb.) çalışanların sadece bir kısmına izin veriliyorsa, izin verilenler cumaya gider; diğerleri o günün öğle namazını kılar. Nöbetleşe gitmek bu yüzden uygun bir çözümdür.
İzin verilmezse
DİYK’ye göre çalışanlara farz namazlar için izin verilmemesi doğru değildir. Bu durumdaki çalışanlar:
- Hukuki haklarını aramalı,
- Bir yandan da namazlarını kılabilecekleri başka bir iş bulmaya çalışmalıdır.
- Bu imkânı bulamayan ve başka türlü geçimini sağlayamayan kişi için bu durum, yeni bir iş bulana kadar geçici bir mazeret sayılır.
Vakit namazları
DİYK, iş yerinde namaz kılma imkânı bulamayan ve başka iş bulamayan çalışanların, zaruret hükmü olduğunu unutmamak kaydıyla öğle ile ikindiyi, akşam ile yatsıyı cem ederek kılabileceğini belirtir. İzin alınmadan kılınan namaz da geçerlidir. Cem imkânı da bulamayanlar kılamadıkları namazları ilk fırsatta, yatsıdan sonra dahi kaza eder ve tövbe ederler.
Cuma vaktinde alışveriş
Cuma ile yükümlü olanların ezandan namazın bitişine kadar alışverişle meşgul olmaları tahrîmen mekruhtur; ancak elde edilen kazanç helaldir. Cumayla yükümlü olmayan (kadın, yolcu vb.) birinin bu saatte dükkânı çalıştırmasında sakınca yoktur (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 161).
Kaynaklar: Cum‘a 62/9-10; Nûr 24/37; Ebû Dâvûd, Salât, 209; Tirmizî, Cum‘a, 7; Müslim, Cum‘a, 40; Buhârî, Mevâkît, 37; Mevsılî, el-İhtiyâr, I, 81; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 161; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Aralıksız çalışan işyerlerindeki kişiler cuma namazlarına nöbetleşe gidebilirler mi?”, “İş vaktinin cumaya denk gelmesi, cuma namazını kılmamak için geçerli bir mazeret midir?” (01.03.2023), “Cuma günü ve cuma namazı vaktinde çalışmanın ve bu vakitte elde edilen kazancın hükmü nedir?”, “İş sebebiyle öğle, ikindi ve akşam namazları kılınmayarak kazaya bırakıldığında, bu namazlar yatsı namazından sonra kaza edilebilir mi?” (03.09.2019) (kurul.diyanet.gov.tr).