Salgın dönemleri, hastalık ve yaşlılık, bazı kişilerin evden televizyon veya internet üzerinden cemaate “katılma” fikrini gündeme getirdi. Kâbe’deki veya bir camideki canlı yayına uyarak namaz kılmak mümkün müdür?
Mekân birliği şartı
Cemaatle namazda imama uymaya iktidâ, uyana muktedî denir. DİYK’ye göre iktidânın geçerli olabilmesi için diğer şartların yanında mekân birliği, imama uymaya niyet ve imamın hareketlerinin takip edilmesi gerekir. Hz. Peygamber, ezan duyulduğunda mescide gidilmesini istemiş (İbn Mâce, Mesâcid, 17) ve cemaatin en az iki kişinin bir araya gelmesiyle oluşacağını bildirmiştir (Buhârî, Ezân, 35). Fakihler de imamla cemaat arasında yol veya nehir bulunmasını imama uymaya engel saymıştır (Kâsânî, Bedâi‘, I, 226).
Televizyon ve internet
Bu yüzden DİYK’ye göre radyo, televizyon, telefon ve bilgisayar gibi araçlarla, farklı bir mekânda bulunan imama uymak caiz değildir. Kurul, ibadetlerde taabbudîliğin (nasıl emredildiyse öyle yapılmasının) esas olduğunu, ibadetin temel vasıflarını değiştirecek yorumlara gidilmemesi gerektiğini vurgular. Cemaatle namazın hikmetleri de bir araya gelmek, ümmet şuuru, dayanışma ve kardeşlik gibi fiziki birlikteliğe bağlı değerlerdir.
Evde cuma
DİYK’nin 2020 tarihli kararına göre cuma namazı cemaatle camide veya açık alanda kılınması gereken bir ibadettir; özel evlerde kılınamaz. Evlerde yayın üzerinden kılınan namaz cuma olarak geçerli olmaz. Cumaya gidemeyen kişi evde öğle namazını kılar.
Hoparlörle ve bitişik katlarda
Farklı bir durum, aynı bina içindeki uygulamadır. DİYK’ye göre:
- Namaz aynı bina içinde kılınıyorsa, içeridekilerin mekânı bir sayılır.
- Çok katlı binalarda mescit olarak kullanılan kat cemaati almıyorsa, bitişik katlarda duranlar hoparlör veya müezzinin tekbirleriyle imamın hareketlerinden haberdar olarak imama uyabilir. İmamı görmeleri şart değildir.
- Ses bağlantısı kesilir ve imam takip edilemezse, takip edemeyenlerin namazı bozulur.
- İmamın bulunduğu mekândan yol, ırmak gibi engellerle ayrılan yerlerde bulunanların imama uyması caiz değildir.
Camiye sığmayan cemaatin, safların bitişik olması kaydıyla cami avlusunda ve çevresinde namaz kılması da bu kapsamda geçerlidir.
Kaynaklar: Cum‘a 62/9; Buhârî, Ezân, 29-30, 35; Müslim, Mesâcid, 42; İbn Mâce, Mesâcid, 17; Nesâî, İmâmet, 47; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, I, 226; İbn Nüceym, el-Bahrü’r-râik, I, 384; II, 127; el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 87; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, I, 550-551, 586-587; Remlî, Nihâyetü’l-muhtâc, II, 198; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kitle İletişim Araçları Vasıtasıyla Evde Cuma Namazı Kılınması” (01.04.2020), “Radyo, televizyon, telefon ve bilgisayar gibi iletişim araçları vasıtasıyla farklı bir mekânda bulunan imama uyulmasının hükmü nedir?” (11.08.2021), “İmamdan farklı bir mekânda bulunan kişi, ses bağlantısıyla imama uyabilir mi?” (kurul.diyanet.gov.tr).