Uzun yol şoförleri, tır sürücüleri, pilotlar, kabin memurları, gemi personeli, makinistler… Bu meslekleri icra edenlerin hayatının önemli bir kısmı yolda geçer. İbadetlerini nasıl yerine getirecekleri, en sık sorulan sorular arasındadır.
Ruhsat devam eder
DİYK’ye göre sürekli yolculuk hâli, ibadetlerde bir ruhsat sebebidir ve yolcuların bu ruhsatlardan yararlanmasında dinen bir sakınca yoktur. Genel bir ilke olarak mazeret devam ettiği sürece ruhsat da devam eder. Allah Teâlâ “Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez” (Bakara 2/185) buyurur.
Namaz
- Sürekli yolculukta olanlar namazlarını ertelemeden, dört rekâtlı farzları iki rekât olarak kılarlar.
- İhtiyaç duyduklarında veya mecbur kaldıklarında öğle ile ikindiyi, akşam ile yatsıyı birleştirerek (cem) kılabilirler. Cem’in nasıl yapılacağı için bkz. araçta namaz.
- Kendi evlerinin bulunduğu şehirde ise mukimdirler ve namazları tam kılarlar.
Oruç
Kur’an, yolcuya Ramazan orucunu erteleme izni verir: “Sizden kim hasta veya yolcu olursa tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutar” (Bakara 2/184). DİYK’ye göre sürekli yolcu olanlar:
- Ramazan oruçlarını mümkün olduğunca tutmaya çalışır.
- Yolculuk sırasında oruç tutmakta zorlanırlarsa, uygun zamanda kaza etmek şartıyla oruçlarını erteleyebilirler.
- Ertelemek zorunda kaldıkları oruçları ilk fırsatta kaza etmeye çalışırlar.
- Kaza da edemeyecek duruma düşerlerse, örneğin iyileşme ümidi olmayan bir hastalığa yakalanırlarsa, tutamadıkları her gün için fidye verirler. Bkz. oruç fidyesi.
Güvenlik ve oruç
Uzun yol şoförlüğü ve pilotluk gibi dikkat gerektiren işlerde, orucun sebep olacağı yorgunluk ve dikkat dağınıklığı hem sürücünün hem başkalarının hayatını tehlikeye atabilir. İslam kişinin kendini tehlikeye atmasını yasakladığı için (Bakara 2/195), böyle bir risk varsa oruç ertelenmelidir.
Kaynaklar: Bakara 2/184-185, 195; Nisâ 4/101; Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn, 4; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Mesleği gereği sürekli olarak yolcu olan kişi namaz ve oruç ibadetlerini nasıl yerine getirebilir?” (kurul.diyanet.gov.tr).