Uzun otobüs yolculukları, aktarmalı uçuşlar, gece trenleri… Yolculuk sırasında namaz vakti girip çıkabilir. Araçta namaz kılınabilir mi, nasıl kılınır?
Asıl hüküm
Hz. Peygamber (s.a.v.) nafile namazı bineği üzerinde, bineği hangi yöne dönerse dönsün kılardı; farz namaz kılmak istediğinde ise bineğinden iner ve kıbleye dönerek kılardı (Buhârî, Salât, 31). Bu yüzden DİYK’ye göre:
- Otomobil, otobüs, uçak ve trende nafile namaz kılmak caizdir.
- Normal durumlarda farz namazların araçta kılınması uygun değildir; çünkü kıyam, rükû, secde ve kıbleye yönelme gibi farzları yerine getirme imkânı yoktur.
- Can ve mala zarar gelme korkusu, uygun yer bulunmaması gibi zaruret hâllerinde binek üzerinde farz namaz kılmak da caiz görülmüştür (Kâsânî, Bedâi‘, I, 108).
Otobüs, tren ve uçak
DİYK, günümüzde bu araçlarda namazı ayakta ve kıbleye dönerek kılmanın genellikle mümkün olmadığını belirtir ve şu yolları gösterir:
- Molada kılmak: En uygunu, mola yerlerinde yere inerek kılmaktır. Kurul, otobüs firmalarının mola zamanlarını namaz vakitlerine denk getirmesini tavsiye eder.
- Cem etmek: Namazlar yolculuk öncesinde, sonrasında veya molada birleştirilerek kılınabilir. Öğle ile ikindi, akşam ile yatsı birleştirilir. İkinci namaz birinci namazın vaktine alınırsa (cem-i takdim) birinci namaza başlarken, birinci namaz ikincinin vaktine ertelenirse (cem-i tehir) birinci namazın vakti içinde cem etmeye kalben niyet edilir. Cem edilen namazlar ara verilmeden peş peşe kılınır.
- Oturduğu yerde îmâ ile kılmak: Bunlar mümkün değilse oturulan yerde rükû ve secdeyi baş işaretiyle yaparak kılınır.
Uçakta imkân varsa kabin arkasındaki boş alanda ayakta ve kıbleye dönerek kılmak daha iyidir. Namaza kıbleye dönerek başlamak mümkünse öyle başlanır.
Gemi
Gemi gibi üzerinde ayakta durulabilen vasıtalarda asıl olan, namazı ayakta, kıbleye dönerek, rükû ve secdeleri yaparak kılmaktır. Baş dönmesi gibi sebeplerle ayakta kılınamazsa oturarak kılınır; imkân varsa îmâ edilmeden rükû ve secdeli kılınır. Gemi yön değiştirdikçe kişinin de kıbleye dönmesi gerekir. Gemide cemaatle namaz da kılınabilir (Kâsânî, Bedâi‘, I, 109-110).
Kaynaklar: Bakara 2/239; Nisâ 4/101-103; Buhârî, Salât, 31; Taksîru’s-salât, 19; Semerkandî, Tuhfetü’l-fukahâ, I, 156; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, I, 108-110; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Ulaşım araçlarında farz veya nafile namazlar kılınabilir mi?”, “Gemiyle seyahat edenler namazlarını nasıl kılarlar?” (kurul.diyanet.gov.tr).