İslam âlimleri, Ehl-i sünnet itikadını ezberlenip akılda tutulabilecek kısa maddelerle özetleyen metinler yazmıştır. İmam Tahâvî’nin Akîde’si ve Ömer en-Nesefî’nin Akâid’i bunların en meşhurlarıdır. Aşağıdaki 40 madde, bu metinlerin ve bu risaledeki derslerin bir özetidir. İsterseniz her gün birkaç maddeyi okuyup üzerinde düşünebilirsiniz.
Allah hakkında
- Allah birdir; ortağı, benzeri ve dengi yoktur.
- Allah’ın varlığının başlangıcı ve sonu yoktur.
- Allah hiçbir şeye muhtaç değildir; her şey O’na muhtaçtır.
- Allah cisim değildir; bir mekâna, zamana ve yöne sınırlı değildir.
- Allah hayat, ilim, işitme, görme, irade, kudret, kelâm ve yaratma sıfatlarıyla ezelden beri nitelenmiştir.
- Allah’ın sıfatları ne zatının aynıdır ne de zatından ayrı başka bir şeydir.
- Allah’ın dilemediği hiçbir şey olmaz; O her şeyin yaratıcısıdır.
- Allah hiç kimseye zulmetmez.
- Kur’an’da geçen haberî sıfatlara benzetmeden ve inkâr etmeden inanılır.
- Allah’ın zatı akılla kuşatılamaz; O’nu yarattıkları üzerinden tanırız.
Peygamberler ve kitaplar hakkında
- Allah insanlara peygamberler göndermiştir; ilki Hz. Âdem, sonuncusu Hz. Muhammed’dir.
- Peygamberler doğru sözlü, güvenilir, günahsız, akıllı ve tebliğ edicidir.
- Hz. Muhammed bütün insanlığa gönderilmiştir; ondan sonra peygamber gelmez.
- Mucizeler haktır; Kur’an en büyük mucizedir.
- Mi‘rac haktır; Hz. Peygamber uyanıkken, ruh ve bedeniyle götürülmüştür.
- Kur’an Allah’ın kelâmıdır; yaratılmış değildir; korunmuştur.
- Önceki kitaplar Allah’tan indirilmiştir; asıllarına inanırız.
- Melekler Allah’ın isyan etmeyen kullarıdır.
İman ve amel hakkında
- İman kalp ile tasdik ve dil ile ikrardır.
- Amel imanın parçası değil, gereğidir.
- Büyük günah işleyen mümin imandan çıkmaz.
- Ehl-i kıbleden hiç kimse, günahı helal saymadıkça tekfir edilmez.
- Allah’ın rahmetinden ümit kesmek de, azabından emin olmak da imana aykırıdır; mümin korku ile ümit arasındadır.
- Tövbe kapısı ölüm anına kadar açıktır.
- İyi ve kötü her şey Allah’ın takdiriyledir; insan cüz’î iradesiyle seçtiğinden sorumludur.
- Rızık Allah’tandır; helal ve haram her rızık O’nun takdiriyledir, ama insan haramdan sorumludur.
Ahiret hakkında
- Kabirde Münker ve Nekir’in sorgusu haktır.
- Kabir azabı ve nimeti haktır.
- Öldükten sonra dirilmek, haşr ve hesap haktır.
- Mîzân, amel defterleri, havz ve sırat haktır.
- Peygamberlerin ve salihlerin şefaati haktır.
- Cennet ve cehennem şu anda yaratılmış olarak vardır ve ebedîdir.
- Müminler cennette Allah’ı göreceklerdir.
- İmanla ölen günahkâr cehennemde ebedî kalmaz.
Sahabe, ümmet ve diğer esaslar
- Sahabenin hepsini sever, hayırla anarız; aralarındaki olaylar hakkında ileri geri konuşmayız.
- Peygamberlerden sonra insanların en faziletlisi sırasıyla Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali’dir.
- Ehl-i beyti sever, saygı gösteririz.
- Velilerin kerameti haktır; ama hiçbir veli bir peygamber derecesine ulaşamaz.
- Kâhinlere, falcılara ve gaybı bildiğini iddia edenlere inanmak caiz değildir.
- Ümmetin birliği korunur; cemaatten ayrılmak ve fitne çıkarmaktan sakınılır.
Bu derste öğrendiklerimiz
- Ehl-i sünnet akidesi, klasik metinlerde kısa maddelerle özetlenmiştir.
- Maddeler Allah, peygamberlik, iman-amel, ahiret ve sahabe başlıklarında toplanır.
- Orta yol, temkin ve ümmetin birliği bu akidenin ruhudur.
Kendini sına
Ehl-i sünnetin temel akaid metinlerinden ikisini sayınız.
Tahâvî’nin el-Akîde’si ve Nesefî’nin el-Akâid’i (ayrıca Ebû Hanîfe’nin el-Fıkhü’l-ekber’i).
Mi‘rac hakkında Ehl-i sünnetin görüşü nedir?
Mi‘rac haktır; Hz. Peygamber uyanıkken ruh ve bedeniyle götürülmüştür.
Sahabe hakkındaki temel tutum nedir?
Hepsini sevmek ve hayırla anmak; aralarındaki olaylar hakkında ileri geri konuşmamak.
Kaynaklar: Tahâvî, el-Akîdetü’t-Tahâviyye; Ömer en-Nesefî, el-Akâid; Teftâzânî, Şerhu’l-Akâid; Ebû Hanîfe, el-Fıkhü’l-ekber; İsrâ 17/1; Necm 53/1-18; Tevbe 9/100; Fetih 48/29; Buhârî, Fezâilü’s-sahâbe, 5; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Akaid” ve “Akîdetü’t-Tahâviyye” maddeleri.