Âdet ve lohusalık dönemlerinde bazı ibadetler kadından kaldırılmıştır. Bu bir mahrumiyet değil, Allah’ın kolaylığı ve rahmetidir. Hz. Âişe’ye bir kadın “Âdetli kadın, kılmadığı namazları kaza eder mi?” diye sorduğunda o, “Biz Resûlullah’ın yanında âdet görürdük; bize orucu kaza etmemiz emredilirdi, namazı kaza etmemiz emredilmezdi” diye cevap verdi (Müslim, Hayz, 69; Buhârî, Hayz, 20).
Özet tablo
| İbadet / davranış | Hüküm | Kaza |
|---|---|---|
| Namaz | Kılınmaz | Yok |
| Oruç (Ramazan) | Tutulmaz | Var |
| Nafile, adak ve kaza orucu | Tutulmaz | Adak ve kaza orucu sonra tutulur |
| Kur’an okumak (ayet niyetiyle) | Hanefî ve Şâfiîlere göre caiz değil | — |
| Dua niyetiyle Fâtiha, Âyetü’l-kürsî, dua ayetleri | Okunabilir | — |
| Mushafa dokunmak | Doğrudan dokunulmaz; kılıf veya bezle tutulabilir | — |
| Kur’an dinlemek, mealini okumak | Serbest | — |
| Dua, zikir, tesbih, salavat, istiğfar | Serbest ve güzeldir | — |
| Camiye (namaz kılınan bölüme) girmek | Girilmez | — |
| Kâbe’yi tavaf etmek | Yapılmaz | Temizlenince yapılır |
| Hac ve umrenin diğer menâsiki (vakfe, sa‘y, şeytan taşlama, ihram) | Yapılabilir | — |
| Tilavet secdesi (ayet işitince) | Gerekmez | Yok |
| Kurban kesmek, sadaka, zekât, iyilik | Serbest | — |
| Cinsel ilişki | Haram | — |
| Yemek pişirmek, dokunmak, birlikte yemek | Hiçbir sakıncası yok | — |
Aynı hükümler lohusalık (nifas) dönemi için de geçerlidir.
Namaz: Ne zaman kılınır, ne zaman kılınmaz?
- Âdet başlayınca: Bir namaz vakti girdikten sonra, henüz namaz kılınmadan âdet başlarsa o namaz düşer; kaza gerekmez (Hanefî). Şâfiîlere göre ise vakit girdikten sonra namazı kılacak kadar süre geçmişse o namazın kazası gerekir.
- Namaz kılarken âdet başlarsa: Namaz bozulur; farz namazsa kaza gerekmez, nafile ise kazası gerekir (Hanefî).
- Kan 10 günden önce kesilirse: Vaktin çıkmasına gusül alıp iftitah tekbiri alacak kadar süre kalmışsa o vaktin namazı borç olur; vakit içinde kılınamazsa kaza edilir.
- Kan tam 10 günde kesilirse: Vaktin çıkmasına sadece tekbir alacak kadar süre kalması yeterlidir; o vaktin namazı borç olur.
Oruç
- Âdetli kadın oruç tutmaz; Ramazan’da tutamadığı günleri sonradan kaza eder. Kaza için fidye yeterli değildir.
- Oruçlu iken gün içinde âdet başlarsa oruç bozulur; o günün kazası gerekir, keffaret gerekmez.
- İmsak vaktinden önce kan kesilirse o günün orucuna niyet edilir ve tutulur; gusül sonra alınabilir. Hanefîlere göre kan 10 günden önce kesildiyse imsaka gusül alıp tekbir getirecek kadar süre kalmış olmalıdır; kalmamışsa o gün yeme içmeden uzak durulur ve sonra kaza edilir. Kan tam 10 günde kesildiyse bu süre aranmaz.
- Gün içinde temizlenen kadın, Ramazan’ın saygısı için akşama kadar yiyip içmemesi (imsak) tavsiye edilir; o günü sonra kaza eder.
- Âdetli kadının Ramazan’da oruçlu görünmesi gerekmez; bununla birlikte toplum içinde alenen yiyip içmemesi edep açısından güzeldir. Kimse bir kadını oruç tutmadığı için sorgulamamalıdır.
- Âdet geciktirici ilaç kullanarak Ramazan’ın tamamını tutmak, sağlığa zarar vermemek şartıyla caizdir; ancak Allah’ın tanıdığı ruhsatı kullanmak da en az o kadar güzeldir. Bkz. âdet geciktirici ilaç.
Kur’an okumak ve mushafa dokunmak
Hz. Peygamber’den “Cünüp ve hayızlı olan Kur’an’dan bir şey okumasın” rivayeti nakledilmiştir (Tirmizî, Tahâret, 98). Hanefî ve Şâfiîlere göre bu dönemde Kur’an okumak caiz değildir. Ancak:
- Fâtiha, Âyetü’l-kürsî ve Kur’an’daki dua ayetleri, Kur’an okuma niyetiyle değil dua ve zikir niyetiyle okunabilir.
- Kur’an öğreticisi kadın, âyetleri kelime kelime keserek öğretebilir (Hanefî).
- Mâlikî mezhebinde ve bazı âlimlere göre ezberini unutma endişesi olan hafız kadının Kur’an okumasına izin verilmiştir; Diyanet de ihtiyaç hâlinde bu görüşle amel edilebileceğini belirtmiştir.
- Mushafa doğrudan dokunulmaz; kılıfıyla veya bir bezle tutulabilir. Telefon ve tablet ekranında Kur’an açmak, mushafa dokunmak hükmünde değildir; fakat okuma hükmü yukarıdaki gibidir.
- Kur’an dinlemek, meal ve tefsir okumak serbesttir. Kuran-ı Kerim bölümümüzde dinleyebilirsiniz.
Hac ve umre
Hz. Peygamber, hayız gören Hz. Âişe’ye “Beytullah’ı tavaf etmek dışında hacıların yaptığı her şeyi yap” buyurmuştur (Buhârî, Hayz, 1). Âdetli kadın ihrama girer, Arafat’ta vakfe yapar, Müzdelife’de bulunur, şeytan taşlar; tavafı temizlendikten sonra yapar. Ziyaret tavafı ertelenemeyecek durumdaysa (kafile dönüyorsa) Hanefîlere göre tavaf yapılır ve bir büyükbaş kurban (bedene) gerekir; bu gibi durumlarda kafile rehberine ve müftülüğe danışılmalıdır.
Bu dönemi manevi olarak nasıl geçirebilirim?
- Namaz vakitlerinde abdest alıp seccadeye oturarak zikir ve dua etmek, âlimlerin tavsiye ettiği güzel bir alışkanlıktır; bağ kopmaz.
- Günlük zikirler, salavat ve istiğfar: Bkz. zikirmatik, Seyyidü’l-istiğfar.
- Kur’an dinlemek, meal okumak, hadis ve siyer öğrenmek.
- Sadaka vermek, iftar ettirmek, ailesine ve çevresine iyilik yapmak.
Âdet günlerinizi, kaza oruçlarınızı ve ibadet durumunuzu takip etmek için hayız takip aracını kullanabilirsiniz.
Özetle
- Namaz düşer ve kaza edilmez; oruç tutulmaz ama kaza edilir.
- Kur’an okunmaz, mushafa dokunulmaz, camiye girilmez, tavaf yapılmaz; dua niyetiyle ayet okunabilir.
- Dua, zikir, Kur’an dinlemek ve her türlü iyilik serbesttir.
- Kanın kesildiği vakitte gusül ve tekbir süresi kalmışsa o vaktin namazı borç olur.
Kaynaklar: Bakara 2/222; Buhârî, Hayz, 1, 7, 20; Savm, 41; Müslim, Hayz, 67-69; Tirmizî, Tahâret, 98; Kâsânî, Bedâi‘, I, 44-45; II, 89; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, I, 290-300; Nevevî, el-Mecmû‘, II, 356-386; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal, I; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Âdetli kadın Kur’an okuyabilir mi?”, “Âdet hâlinde oruç” (kurul.diyanet.gov.tr).