Her yıl milyonlarca kişi kurbanını Diyanet Vakfı, dernekler ve yardım kuruluşları aracılığıyla Afrika’dan Asya’ya pek çok ülkede kestiriyor. Bu uygulamanın dinen geçerli olması için nelere dikkat edilmeli?
Vekâletle kurban caiz mi?
DİYK’ye göre ibadetler üçe ayrılır: Namaz ve oruç gibi bedenî ibadetler vekâletle yaptırılamaz. Hac gibi hem bedenî hem malî ibadetlerde asıl olan bizzat yapmaktır; ancak acz hâlinde vekâlet caizdir. Kurban gibi malî ibadetler ise kişinin gücü yetse bile vekâletle yerine getirilebilir (Kâsânî, Bedâi‘, V, 67; Mevsılî, el-İhtiyâr, V, 21; Remlî, Nihâyetü’l-muhtâc, VIII, 132).
Hz. Ali, Hz. Peygamber’in kurbanlık develerinin kesimine nezaret etmesini, derilerini ve çullarını paylaştırmasını emrettiğini ve bunlardan herhangi bir şeyi kasap ücreti olarak vermeyi yasakladığını anlatır (Müslim, Hac, 348-349; Buhârî, Hac, 120-122).
Vekâlet nasıl verilir?
Vekâlet sözlü veya yazılı olarak ya da telefon, internet, SMS gibi iletişim araçları vasıtasıyla verilebilir. Vekil tayin edilen kişi veya kurum, aldığı vekâleti gereği gibi yerine getirmelidir.
Kurum aracılığıyla kesimin şartları
DİYK’ye göre günümüzde vekâletle kurban iki şekilde uygulanır: (1) kişinin kuruluşa hayvanın alımı ve kesimi için genel vekâlet vermesi; (2) kuruluşun hayvanı veya hisseyi satması, kesim günü de vekâlet alarak kesmesi. Her iki durumda şu şartlara uyulursa uygulama caizdir:
- Birinci yöntemde müşteriden kurbanın alım-satımı ve kesimi için vekâlet alınmalıdır. İkinci yöntemde belirsizlik olmaması için satılan hayvan müşteriye gösterilmeli veya cinsi, yaşı ve küpe numarası belirtilmelidir.
- Hayvan, kurbanlıkta aranan şartları taşımalıdır.
- Vekil kurbanı müvekkil adına kesmeli veya kestirmelidir.
- Vekil, müvekkil adına kurbanlık satın alırken kâr amacı gütmemelidir.
- Hayvanın eti, derisi veya herhangi bir parçası kesim ücreti olarak verilemez; bakım, kesim, nakil ve muhafaza giderleri müvekkilin parasından karşılanabilir.
- Kurban uygulaması amacından uzaklaştırılıp bir “yardım kampanyasına” dönüştürülmemelidir. Kurbanın bedelini muhtaçlara vermek kurban yerine geçmez.
Başka şehirde veya ülkede kestirmek
DİYK’ye göre kurbanın yurt içinde başka bir ilde veya yurt dışında kesilmesinde sakınca yoktur. Fiyatların ülkeye göre farklı olması bu durumu değiştirmez. Ancak kişinin yaşadığı yerde muhtaç ve fakirler varsa, kurbanını orada kesip dağıtması daha uygundur; çünkü komşuların ve yakın çevredeki fakirlerin kişi üzerinde hakkı vardır.
Kesim zamanı
Farklı bir ülkede kesilen kurbanda, kesimin yapıldığı yerdeki kurban günleri esas alınır; kurban sahibinin bulunduğu yerde de bayram girmiş olmalıdır. Hanefîlere göre şehirde kurban, bayram namazı kılındıktan sonra kesilir.
Kaynaklar: Hac 22/28, 36; Buhârî, Hac, 120-122; Müslim, Hac, 348-349; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, V, 67; Mevsılî, el-İhtiyâr, V, 21; Remlî, Nihâyetü’l-muhtâc, VIII, 132; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Vekâlet Yoluyla Kurban Kesimi” (28.10.2009), “Vekâletle kurban organizasyonlarında uyulması gereken esas ve şartlar nelerdir?” (23.11.2022), “Vekâlet yoluyla kurban kesilebilir mi? Kişinin bulunduğu şehir veya ülke dışında vekâletle kurban kestirmesinin hükmü nedir?” (09.11.2022) (kurul.diyanet.gov.tr).