Büyük şehirlerde kurbanlık satışının önemli bir kısmı artık “karkas kilo fiyatı” üzerinden yapılıyor: Hayvan kesildikten sonra eti tartılıyor ve fiyat buna göre belirleniyor. Bu yöntemle kesilen kurban geçerli mi?
Üç satış yöntemi
DİYK’ye göre günümüzde kurbanlık alım-satımı genellikle üç şekilde yapılır:
- Götürü (kabala) usulü: Alıcı ve satıcı belirli bir hayvan üzerinde pazarlık yapar ve bir fiyatta anlaşır. Geçmişten beri uygulanan yaygın yöntem budur; caizdir.
- Canlı ağırlık usulü: Hayvan canlı olarak tartılır ve kilo fiyatı üzerinden bedeli belirlenir. Bu da caizdir.
- Karkas usulü: Karkas etin kilo fiyatı belirlenir, toplam bedel hayvan kesildikten sonra tartılarak ortaya çıkacak rakam olur. Bu da belirli şartlarla caizdir.
Karkas usulünün şartları
DİYK, karkas usulüyle alınan kurbanın geçerli olması ve ibadetin et alışverişine dönüşmemesi için şu şartları sayar:
- Karkas etin kilo birim fiyatının önceden belirlenmiş olması,
- Alışveriş sırasında satışa konu olan hayvanın belirlenmiş olması,
- Belirlenen hayvan üzerinde satış işleminin tamamlanmış olması,
- Hayvanın sadece kurban niyetiyle kesilmesi; yani et, deri, kelle, paça, sakatat gibi herhangi bir parçasının satıcıda kalmasının şart koşulmaması veya kesim ya da organizasyon ücretine sayılmaması.
Alıcı kurban günlerinden önce hayvanı bu usullerden biriyle alacağını vadetmiş ama satış tamamlanmamışsa, kesimden önce satış akdinin kesinleştirilmesi gerekir. Kesimden önce hayvan alıcının mülküne geçmemişse, kesilen hayvan onun kurbanı olmaz; alıcı sadece et satın almış olur.
DİYK’nin 2019 tarihli fetvası da karkas usulünün ancak toplumda aldatma, kargaşa ve anlaşmazlığa yol açmayan yaygın bir uygulama olması hâlinde caiz olduğunu ekler.
Pratik tavsiyeler
- Hayvanı kesimden önce görün veya küpe numarasını alın.
- Pazarlığı, kesimden önce “bu hayvanı şu kilo fiyatından aldım” diyerek kesinleştirin.
- Deriyi ve sakatatı kasaba ücret olarak bırakmayın; derinin bağışlanması ayrıca yapılabilir, kesim ücreti ise parayla ödenir.
Kaynaklar: Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, V, 81; Merğînânî, el-Hidâye, IV, 360; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, VI, 328; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kurbanlık hayvanın satış usûlleri ve kilogram birim fiyatı üzerinden kurban alım-satımının hükmü nedir?” (07.04.2021), “Kurbanlık hayvan tartı ile alınabilir mi?” (03.09.2019) (kurul.diyanet.gov.tr).