Modern kesimhanelerde hayvanlar çoğunlukla kesimden önce elektrikle veya başka yöntemlerle bayıltılıyor (sersemletme). Avrupa’daki bazı ülkelerde bu uygulama yasal bir zorunluluk. Bu şekilde kesilen hayvan kurban olur mu, eti helal midir?
Hayvana iyi davranmak
İslam bütün canlılara iyi davranılmasını emreder. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Allah her şeyde ihsanı (iyi davranmayı) emretmiştir. Öldürdüğünüz zaman güzel öldürün, kestiğiniz zaman güzel kesin. Sizden biri bıçağını iyice bilesin ve hayvanını rahatlatsın” (Müslim, Sayd, 57). Hayvanın diğer hayvanların önünde kesilmemesi, bıçağın ona gösterilmemesi de bu edeptendir.
Bayıltarak kesim caizdir
DİYK’ye göre kurbanın bilinen klasik yöntemle kesilmesi asıldır. Bununla birlikte hayvana fazla eziyet vermemek (ölüm acısını azaltmak) maksadıyla, kesim esnasında hayvanın elektrik şoku, narkoz veya benzeri bir yöntemle bayıltılarak kesilmesi caizdir.
Temel şart: Hayvan canlı olmalı
Kurul, bu caizliği önemli bir şarta bağlar: Hayvan bayıltıldıktan sonra ölmeden boğazından kesilmelidir. Hayvan kesilmeden şok etkisiyle ölürse kurban olmaz ve eti de yenmez (DİYK 2010/22 sayılı karar). Çünkü kurbanlık veya etlik hayvanın yenmesinin caiz olabilmesi için kesim anında hayvanın canlı olması gerekir; aksi hâlde hayvan leş (meyte) hükmündedir.
Bu nedenle:
- Uygulanan akım veya dozun hayvanı öldürmeyecek, sadece bilincini kaybettirecek düzeyde olması gerekir.
- Kafaya darbe ile beyni tahrip eden (penetrasyonlu) tabancalar gibi ölüme yol açma ihtimali yüksek yöntemlerden kaçınılmalıdır.
- Bayıltmanın ardından beklemeden kesim yapılmalıdır.
Kesimin diğer şartları
Hanefîlere göre boğazda yemek borusu, soluk borusu ve iki şah damarından en az üçünün kesilmesi, kesenin Müslüman veya Ehl-i kitap olması ve kesim sırasında besmele çekilmesi gerekir. Besmele kasten terk edilirse Hanefîlere göre eti yenmez. Bayıltma işlemi bu şartların hiçbirini ortadan kaldırmaz.
Yurt dışındaki et
Bayıltmanın zorunlu olduğu ülkelerde helal sertifikalı etlerde, hayvanın bayıltma sonrası canlı olarak kesildiğinin denetlenmesi önemlidir.
Kaynaklar: Mâide 5/3; En‘âm 6/121; Müslim, Sayd, 57; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, V, 41-60; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, VI, 294-297; Nevevî, el-Mecmû‘, IX, 84-90; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Kurbanlık hayvanı elektrik veya narkozla bayıltarak kesmek caiz midir?” (12.07.2017), DİYK 2010/22 sayılı karar (kurul.diyanet.gov.tr).