Niyet, bir işi Allah rızası için yapmayı kalben kastetmektir. Hz. Peygamber “Ameller niyetlere göredir” buyurmuştur (Buhârî, Bed’ü’l-vahy, 1). Namazda niyet, namazın dışındaki farzlardandır.
Niyetin esası
- Niyetin yeri kalptir. Kişi hangi namazı kıldığını bilir ve onu kastederse niyet gerçekleşmiş olur.
- Niyeti dil ile söylemek şart değildir; kalpteki niyeti pekiştirmek için söylemek Hanefîlere göre müstehaptır.
- Niyet, iftitah tekbirinden önce veya tekbirle birlikte yapılır. Tekbirden sonra yapılan niyet geçersizdir.
- “Niyet ettim Allah rızası için bugünkü öğle namazının farzını kılmaya” gibi cümleler, niyeti ifade etmenin yollarıdır; bu kalıpları ezberlemek şart değildir.
Namaz çeşitlerine göre niyet
| Namaz | Niyette gereken |
|---|---|
| Farz namazlar | Hangi vaktin farzı olduğunu belirlemek (ör. “bugünkü öğlenin farzı”). “Vaktin farzı” demek de yeterlidir; ancak vakit çıktıysa bu yetmez. |
| Vacip namazlar | Vitir, bayram, adak namazı gibi hangisi olduğunu belirlemek. |
| Sünnet ve nafileler | “Namaz kılmaya” diye genel niyet yeterlidir. Hangi sünnet olduğunu belirtmek daha iyidir. |
| Kaza namazları | Hangi günün hangi namazı olduğunu belirlemek; çok sayıda kazası olan “üzerimdeki ilk (veya son) öğle namazının kazası” diye niyet edebilir. Bkz. kaza namazı. |
| İmama uyan | Ayrıca imama uymaya da niyet eder (“uydum hazır olan imama”). |
Bilgi durumuna göre niyet
Klasik ilmihallerde, namaz kılanlar bilgi durumlarına göre birkaç gruba ayrılarak niyetin yeterli olup olmadığı tartışılmıştır. Özetle:
- Farzı, vacibi ve sünneti birbirinden ayırabilen kimsenin niyeti tamdır.
- Kıldığı namazların bir kısmının farz, bir kısmının nafile olduğunu bilen ama hangisinin hangisi olduğunu ayırt edemeyen kimse, farzı ayrıca belirlemelidir. Bunun için “vaktin farzına” niyet etmesi yeterlidir.
- Kıldığı her namazı farz sanan kimsenin farz namazları geçerlidir; çünkü farza niyet etmiştir. Nafileleri de genel niyet içinde sahihtir.
- Beş vakit namazın farz olduğunu bilmeden sadece başkalarını taklit ederek namaz kılan kimse ise namazın farziyetini öğrenmelidir.
Bu tasnifin amacı, Müslümanın ne kıldığını bilmesinin önemine dikkat çekmektir. Namazın rekâtları ve hangisinin farz, hangisinin sünnet olduğunu beş vakit namaz sayfamızdan öğrenebilirsiniz.
Kaynaklar: Beyyine 98/5; Buhârî, Bed’ü’l-vahy, 1; Müslim, İmâre, 155; Kâsânî, Bedâi‘, I, 127-129; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, I, 415-425; İbrâhim el-Halebî, Mülteka’l-ebhur (Şurûtu’s-salât); Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal, I.