Modern hayvancılıkta küpeleme, boynuz köreltme, kısırlaştırma ve suni tohumlama yaygın uygulamalardır. Bu işlemlerin kurbanlık hayvana etkisi sıkça sorulur.
Temel ölçü
Hz. Peygamber kurbanlıklarda dört kusurun bulunmamasını istemiştir: gözünün körlüğü açıkça belli olan, hastalığı açıkça belli olan, topallığı açıkça belli olan ve iliği kalmayacak kadar zayıf olan hayvan (Ebû Dâvûd, Edâhî, 6; Tirmizî, Edâhî, 5). Ayrıca göz ve kulakların sağlam olmasına dikkat edilmesini istemiştir. DİYK’ye göre kurbana engel olan ayıplar, hayvanın emsali arasında kıymetini azaltan ve ondan beklenen bir faydayı tümüyle ortadan kaldıran kusurlardır.
Kurban edilebilenler
- Boynuzsuz hayvan: Doğuştan boynuzsuz olan veya küçükken kesilerek, elektrik ya da kimyasal yolla boynuzu köreltilen hayvan kurban edilebilir. Zararsız şekilde ve daha iyi gelişmesi için boynuzu köreltmek, kıymeti düşüren bir ayıp değildir (Merğînânî, el-Hidâye, IV, 359). Boynuzu kökünden kırılmış hayvan ise Hanefîlere göre kurban olmaz.
- Kısırlaştırılmış (hadım) hayvan: Kurban edilebilir; bu durum eksiklik oluşturmaz, hatta eti daha lezzetli olur (Kâsânî, Bedâi‘, V, 80).
- Suni tohumlamayla doğan hayvan: Kendi cinsinden tohumlamayla üretilen hayvanın kurban edilmesinde sakınca yoktur.
- Kuyruksuz koyun: Doğuştan kuyruksuz olan veya besili olması için küçükken kuyruğu boğularak düşürülen koyun kurban edilebilir.
- Hastalıksız sütü kesilen hayvan: Bir hastalığa bağlı olmaksızın sütü kesilmişse kurban edilebilir.
Kurban edilemeyenler
- Kulak: Kulağının yarıdan fazlası kesik olan veya delik ve yırtıkları kulağın yarısından fazlasını kapsayan hayvan kurban olmaz. Bu ölçüye varmayan kesik, delik ve yırtıklar (küpe deliği gibi) engel değildir (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, VI, 323-324).
- Kuyruk: Bir kaza sonucu kuyruğunun tamamı veya yarıdan fazlası kopan hayvan (İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr, IX, 514-515).
- Meme: Doğuştan veya sonradan memelerinin yarısı olmayan ya da bir hastalık sebebiyle memelerinin yarısının sütü kesilen hayvan (el-Fetâva’l-Hindiyye, V, 298-299).
- Bir veya iki gözü kör olan, kesim yerine yürüyemeyecek kadar topal, iliği kurumuş derecede zayıf, dişlerinin çoğu dökülmüş hayvan.
Yaş şartı
Hanefîlere göre koyun ve keçi bir yaşını, sığır iki yaşını, deve beş yaşını doldurmuş olmalıdır. Altı ayı geçmiş ve bir yaşındaki kadar gösterişli olan kuzu da kurban edilebilir; bu istisna keçi için geçerli değildir.
Satın aldıktan sonra kusurlanırsa
Hanefîlere göre zengin kişinin aldığı hayvan kesimden önce kurbana engel bir kusur edinirse, onun yerine başka bir hayvan keser. Fakir kişi ise kusurlanan hayvanı kesebilir; çünkü onun için kurban, satın almakla belirlenmiştir. Kesim sırasında yatırılırken meydana gelen kusur engel değildir.
Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Edâhî, 6; Tirmizî, Edâhî, 5-6; Merğînânî, el-Hidâye, IV, 358-359; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, V, 75-80; İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr, IX, 514-515; el-Fetâva’l-Hindiyye, V, 297-299; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, VI, 322-326; Nevevî, el-Mecmû‘, VIII, 399-405; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Doğuştan boynuzu olmayan veya boynuzları kırık olan … hayvanlar kurban olarak kesilebilir mi?”, “Memeleri kusurlu olan hayvan kurban edilebilir mi?”, “Kısırlaştırılmış hayvanlar kurban edilebilir mi?”, “Kuyruksuz veya kuyruğu kesik koyunlar kurban edilebilir mi?”, “Kulağı kesik veya delinmiş hayvanlar kurban olur mu?”, “Sun’î tohumlama yoluyla üretilen hayvanların kurban olarak kesilmesinde bir sakınca var mıdır?” (12.07.2017) (kurul.diyanet.gov.tr).