Yolculuk, İslam’da bazı ibadetlerde kolaylık tanınan hâllerden biridir: Dört rekâtlı farz namazlar iki rekât kılınır (kasr) ve Ramazan orucu ertelenebilir. Kur’an şöyle buyurur: “Yeryüzünde yolculuğa çıktığınız zaman namazı kısaltmanızda size bir günah yoktur” (Nisâ 4/101).
Kim yolcu (seferî) sayılır?
DİYK’ye göre dinen yolcu sayılmanın iki ölçütü vardır: mesafe ve mekân. Hanefî mezhebinde gidilecek yerin yaklaşık 90 km uzakta olması ve orada 15 günden az kalmaya niyet edilmesi gerekir. Kişinin bulunduğu yer üç şekilde nitelendirilir:
- Vatan-ı aslî: Doğup yaşadığı veya çalışıp geçimini sağladığı, ailesiyle yerleştiği yer. Burada yolcu olmaz.
- Vatan-ı ikamet: Yerleşmek niyeti olmadan 15 gün veya daha fazla kalmak üzere bulunduğu, asli vatanından en az 90 km uzaktaki yer. Burada da namazlar tam kılınır.
- Vatan-ı süknâ: 15 günden az kalmak niyetiyle bulunulan, en az 90 km uzaktaki yer. Burada kişi yolcudur.
Seferîlik nereden başlar?
Yola çıkan kişi, yaşadığı yerleşim yerinin meskûn alanından çıkınca yolcu hükmüne girer (Merğînânî, el-Hidâye). DİYK, günümüz büyükşehirleri için şu ölçüyü verir:
- İstanbul gibi büyükşehirlerde kendi aracıyla yola çıkan kişi, ikamet ettiği ilçenin belediye sınırını geçtiği andan itibaren seferî sayılır.
- Otobüs, tren, uçak ve gemi gibi toplu taşıma ile yolculukta seferîliğin başlangıcı olarak otogar, gar, havalimanı ve liman esas alınabilir.
Seferîlik, asli vatana dönüp meskûn alana girince veya bir yerde 15 gün kalmaya niyet edince sona erer.
Yolcunun namazı
- Öğle, ikindi ve yatsının farzları iki rekât kılınır. Sabah ve akşam namazı değişmez.
- Hanefîlere göre kasr bir ruhsat değil azimettir; yolcunun dört rekâtlı farzı dört kılması doğru değildir.
- Sünnetler, imkân varsa kılınır; yolculuk zorluğu varsa terk edilebilir.
- Seferî kişi mukim bir imama uyarsa namazı imamla birlikte dört rekât kılar.
Yolcunun özel durumları için bkz. iş için başka şehirde kalanlar ve araçta namaz.
Kaynaklar: Nisâ 4/101; Buhârî, Taksîru’s-salât, 1; Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn, 15; Merğînânî, el-Hidâye, “Bâbü salâti’l-müsâfir”; Haddâd, el-Cevhera, I, 87; İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, II, 131-132; Remlî, Nihâyetü’l-muhtâc, II, 257; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Seferîliğin başlangıcı nasıl belirlenir?”, “Seferî sayılma bakımından bulunulan yerleri ifade eden vatan-ı aslî, vatan-ı ikamet ve vatan-ı süknâ ne demektir?” (kurul.diyanet.gov.tr).