Özellikle dul, bekâr veya eşi hacca gelemeyen kadınlar için “mahrem” şartı önemli bir sorudur. Bu konuda mezhepler arasında farklı görüşler vardır.
Mahrem kimdir?
Mahrem, kadının evlenmesi ebediyen haram olan erkek yakınlarıdır: baba, oğul, erkek kardeş, amca, dayı, yeğen, kayınpeder, damat, üvey oğul, sütkardeş gibi. Kadının kocası da yolculukta mahrem hükmündedir.
Mezheplerin görüşleri
Hz. Peygamber “Allah’a ve ahiret gününe inanan bir kadının, yanında mahremi olmaksızın bir günlük (başka rivayetlerde üç günlük) mesafeye yolculuk yapması helal değildir” buyurmuştur (Buhârî, Taksîrü’s-salât, 4; Müslim, Hac, 413-422). Bu hadisin hac yolculuğuna uygulanması konusunda DİYK şu görüşleri aktarır:
Hanefî ve Hanbelî: Haccın kadına farz olması için gidip gelinceye kadar yeterli maddi imkânın yanı sıra yanında bir mahreminin de bulunması gerekir (İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr, II, 419; İbn Kudâme, el-Muğnî, III, 230).
Şâfiî: Üç veya daha fazla güvenilir kadın, yanlarında eş veya mahremleri olmasa da hacca gidebilir.
Mâlikî: Kadın, güvenilir bir grup içinde olmak kaydıyla tek başına hacca gidebilir; kadınlardan oluşan bir grup içinde olması tavsiye edilir (Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, II, 216; Desûkî, Hâşiye, II, 9-10).
DİYK’nin değerlendirmesi
Kurula göre:
- Hanefî mezhebine göre evli bir kadının kendisiyle birlikte gideceği bir mahremi yoksa hacca gitmesi uygun değildir.
- Ancak kocasının izin ve rızasını alan bir kadın, güvenilir bir hac organizasyonuyla, Şâfiî ve Mâlikî mezheplerini taklit ederek mahremsiz olarak hacca gidebilir.
Günümüzde resmî hac organizasyonları, grup halinde ve kafile başkanları gözetiminde yapıldığından, Şâfiî ve Mâlikî âlimlerinin aradığı “güvenlik” şartı büyük ölçüde gerçekleşmektedir.
Kocanın izni
- Farz hac: Farz ibadetler bireyseldir ve eşler birbirini bu ibadetlerden alıkoyamaz. Haccın şartlarını taşıyan ve yanında mahremi bulunan kadının farz haccına eşi engel olamaz; buna hakkı yoktur (İbn Kudâme, el-Muğnî, III, 231).
- Umre ve nafile hac: Umre farz olmadığından, yanında mahremi olsa bile kadın kocasının izni olmadan umreye gidemez.
Kaynaklar: Âl-i İmrân 3/97; Buhârî, Taksîrü’s-salât, 4; Cezâü’s-sayd, 26; Müslim, Hac, 413-424; İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr, II, 419; İbn Kudâme, el-Muğnî, III, 230-231; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, II, 216; Desûkî, Hâşiye, II, 9-10; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Evli bir kadın, kocasının iznini almadan veya yanında mahremi olmadan hac veya umreye gidebilir mi?” (12.07.2017) (kurul.diyanet.gov.tr).