Umre, “küçük hac” olarak bilinen ve yılın her mevsiminde yapılabilen bir ibadettir. Türkiye’den her yıl yüz binlerce kişi umreye gidiyor ve bunların çoğu ana-babası veya vefat etmiş yakınları için de umre yapmak istiyor.
Umrenin hükmü
Hanefî mezhebinde ömürde bir kez umre yapmak sünnet-i müekkededir. Şâfiî mezhebinde ise hac gibi ömürde bir kez farzdır.
Başkası adına umre
DİYK mezheplerin görüşlerini şöyle aktarır:
Hanefî: Kişi kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabilir. Bununla birlikte başkası adına yapılan umre de geçerlidir (Kâsânî, Bedâi‘, II, 215; İbn Nüceym, el-Bahr, III, 63).
Mâlikî: Başkası yerine umre yapmak caiz olmakla birlikte mekruhtur (Hattâb, Mevâhib, III, 3).
Şâfiî: Umre farz olduğundan, umre yapmadan ölen ya da yaşlılık, kronik hastalık gibi sebeplerle umre yapamayan kimse adına onun malından umre yaptırılması gerekir. Başkası adına nafile umre yapmak da caizdir (Nevevî, el-Mecmû‘, VII, 101; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, II, 219).
Uygulamada
- Başkası adına umre yapacak kişi, mîkatta ihrama girerken “Allah’ım, falan kişi adına umre yapmak istiyorum” diye niyet eder.
- Aynı yolculukta birden fazla umre yapılacaksa, her biri için Harem sınırı dışına (Ten‘îm/Hz. Âişe Mescidi gibi) çıkıp yeniden ihrama girilir.
- Hanefîlere göre kendi adına umre yapıp sevabını anne-babaya bağışlamak da mümkündür.
Kurban Bayramında umre
Haccın yalnızca hac aylarında yapılabilmesine karşılık umre için belirli bir zaman yoktur. DİYK’ye göre:
- Hanefîlere göre arefe ve bayram günleri (teşrik tekbirlerinin getirildiği beş gün) dışında her zaman umre yapılabilir. Arefe günü sabahından bayramın 4. günü güneş batıncaya kadar umre yapmak tahrîmen mekruhtur; çünkü bu günler hac menâsikinin yapıldığı günlerdir (Kâsânî, Bedâi‘, II, 227).
- Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre hac yapmaya niyetli olmayanlar teşrik günleri dahil yılın her gününde umre yapabilir (Nevevî, el-Mecmû‘, VII, 147-148).
- Mâlikîlere göre hac yapanlar bayramın 4. günü güneş batıncaya kadar, Şâfiîlere göre ise veda tavafı dışındaki bütün hac menâsikini tamamlamadıkça umre yapamaz.
Kaynaklar: Bakara 2/158, 196; Buhârî, Umre, 1; Kâsânî, Bedâi‘u’s-sanâi‘, II, 215, 227; İbn Nüceym, el-Bahrü’r-râik, III, 63; Hattâb, Mevâhibü’l-celîl, III, 3; Nevevî, el-Mecmû‘, VII, 101, 147-148; Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, II, 219; Vehbe ez-Zühaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî, III, 21-25; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Başkası Adına Umre Yapılabilir Mi?” (06.03.2024), “Kurban bayramı günlerinde umre yapılabilir mi?” (12.07.2017) (kurul.diyanet.gov.tr).