Hz. Mûsâ (a.s.): Kelîmullah, Firavun’a Karşı Tevhidin Sesi

Hz. Mûsâ, Kur’an’da adı en çok geçen peygamberdir; adı yüz otuz altı defa anılır ve kıssası otuzdan fazla surede farklı yönleriyle işlenir. Ülü’l-azm peygamberlerden olan Hz. Mûsâ’ya Tevrat verilmiş, Allah onunla doğrudan konuşmuştur: “Allah Mûsâ ile gerçekten konuştu” (Nisâ 4/164). Bu yüzden “Kelîmullah” diye anılır. Onun hayatı, zalim bir iktidara karşı tevhid mücadelesinin ve esaretten kurtulan bir toplumun terbiyesinin hikâyesidir.

Nehre bırakılan bebek

İsrailoğulları Mısır’da Firavun’un zulmü altında yaşıyordu. Firavun onların erkek çocuklarını öldürüyor, kızlarını sağ bırakıyordu (Kasas 28/4). Mûsâ böyle bir dönemde doğdu. Allah annesine, onu emzirip tehlike hissettiğinde bir sandığa koyarak nehre bırakmasını, onu kendisine geri döndüreceğini vahyetti. Sandık Firavun’un sarayına ulaştı; Firavun’un eşi onu evlat edindi. Bebek hiçbir sütanneyi kabul etmeyince kız kardeşinin yol göstermesiyle öz annesine emzirtildi. Böylece Allah’ın vaadi gerçekleşti (Kasas 28/7-13).

Medyen yılları ve Tur’da vahiy

Genç Mûsâ, bir kavgada İsrailoğullarından birini kurtarmak isterken vurduğu Mısırlı ölünce Mısır’dan kaçtı ve Medyen’e gitti. Orada yaşlı bir babanın yanında yıllarca çobanlık yaptı ve onun kızıyla evlendi (Kasas 28/15-28). Ailesiyle Mısır’a dönerken Tur dağının yanında bir ateş gördü. Ateşin yanına vardığında kutsal Tuvâ vadisinde Rabbi ona seslendi:

فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ يَا مُوسَىٰ ﴿١١﴾ إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ۖ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى ﴿١٢﴾ وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَىٰ ﴿١٣﴾ إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي ﴿١٤﴾

Ateşe vardığı zaman şöyle çağrıldı: "Ey Musa! "Ben şüphesiz senin Rabbinim. Hemen ayakkabılarını çıkar, çünkü sen kutsal bir vadi olan Tuvâ'dasın." "Ben seni seçtim, şimdi (sana) vahyolunacak şeyleri dinle." Şüphesiz ben Allah'ım, benden başka hiçbir ilâh yoktur. Onun için bana kulluk et ve beni anmak için namaz kıl.

Allah ona iki mucize verdi: yere atınca yılana dönüşen asâ ve koltuğunun altından bembeyaz çıkan el (Tâhâ 20/17-22). Hz. Mûsâ, kekemeliği sebebiyle dilinin çözülmesini ve kardeşi Hârûn’un kendisine yardımcı yapılmasını istedi. Bu duası kabul edildi (Tâhâ 20/25-36).

Firavun’un karşısında

Allah, Mûsâ ile Hârûn’a Firavun’a gidip onunla “yumuşak söz” söylemelerini emretti (Tâhâ 20/44). Kendini “Ben sizin en yüce rabbinizim” diye ilan eden Firavun (Nâziât 79/24), mucizeleri sihir saydı ve ülkenin sihirbazlarını topladı. Sihirbazların ipleri ve değnekleri yılan gibi görününce Mûsâ’nın asâsı onların uydurduklarını yuttu. Bunu gören sihirbazlar gerçeği anlayıp secdeye kapandılar. Firavun’un el ve ayaklarını çaprazlama kesme tehdidine verdikleri cevap, imanın dönüştürücü gücünü gösterir: “Sen ancak bu dünya hayatında hüküm verebilirsin” (Tâhâ 20/72).

Firavun ve kavmi inatlarını sürdürünce üzerlerine tufan, çekirge, haşere, kurbağa ve kan gibi apaçık ayetler gönderildi (A’râf 7/133). Her seferinde söz verip sonra döndüler.

Denizin yarılması

Allah, Mûsâ’ya İsrailoğullarını geceleyin Mısır’dan çıkarmasını emretti. Firavun ordusuyla peşlerine düştü. Önlerinde deniz, arkalarında ordu varken İsrailoğulları “Yakalandık!” dediler. Hz. Mûsâ’nın cevabı tevekkülün zirvesidir: “Asla! Rabbim benimle beraberdir, bana yol gösterecektir” (Şuarâ 26/62). Asâsını denize vurunca deniz yarıldı; her parçası büyük bir dağ gibi oldu. İsrailoğulları geçti; Firavun ve ordusu boğuldu (Şuarâ 26/63-66). Boğulurken iman ettiğini söyleyen Firavun’a “Şimdi mi?” denildi ve cesedi sonrakilere ibret olsun diye kurtarıldı (Yûnus 10/90-92).

Tevrat ve İsrailoğullarının terbiyesi

Hz. Mûsâ Rabbiyle kırk gece buluşmak üzere Tur’a çıktığında, yerine Hârûn’u bıraktı. Bu sırada Sâmirî, kavme altından bir buzağı heykeli yaptı ve bir kısmı ona tapmaya başladı (Tâhâ 20/85-97). Mûsâ’ya ise levhalar hâlinde Tevrat verildi (A’râf 7/145). Hz. Mûsâ’nın sonraki hayatı; bıldırcın ve kudret helvası (menn ve selvâ) ile beslenen, kayadan fışkıran on iki pınardan içen, ama yine de nankörlük eden bir toplumu eğitmekle geçti. Kutsal topraklara girmeleri emredildiğinde “Sen ve Rabbin gidip savaşın” diyen kavim, kırk yıl çölde dolaşmaya mahkûm edildi (Mâide 5/21-26). “Bakara” (inek) kıssası da bu dönemde geçer (Bakara 2/67-73).

Hızır ile yolculuk

Kehf suresi, Hz. Mûsâ’nın kendisine “katımızdan ilim” verilen bir kul ile yaptığı yolculuğu anlatır (18/60-82). Hadislerde bu kulun adı Hızır olarak geçer (Buhârî, “İlim”, 44). Gemiyi delme, bir çocuğun öldürülmesi ve yıkılmak üzere olan duvarın onarılması olayları; görünenin ardındaki hikmeti, ilimde tevazuyu ve sabrı öğretir. Hz. Mûsâ’nın Medyen’de yaptığı dua da sitemizde yer alır: Rabbi innî limâ enzelte.

Kıssadan dersler

• Zalime karşı hak söz: Hz. Mûsâ, dünyanın en güçlü hükümdarına tek bir asâ ve kardeşiyle gitmiştir.
• Üslup: Firavun’a bile “yumuşak söz” söylenmesi emredilmiştir.
• Tevekkül: “Rabbim benimle beraberdir” diyen kişi için deniz bile yol olur.
• Özgürlük ile terbiye: Esaretten kurtulmak yetmez; kalplerdeki buzağı sevgisinden de kurtulmak gerekir.
• İlimde tevazu: Kelîmullah olan Mûsâ bile öğrenmek için yola çıkmıştır.

Kaynaklar: Bakara 2/49-74; A’râf 7/103-162; Yûnus 10/75-93; Tâhâ 20/9-98; Şuarâ 26/10-68; Kasas 28/3-46; Kehf 18/60-82; Mâide 5/20-26; Nisâ 4/164; Nâziât 79/15-26. Buhârî, “İlim”, 44. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mûsâ” maddesi. İbn Kesîr, Kasasü’l-enbiyâ.