Hz. İshak (a.s.): Müjdelenen Evlat ve İsrailoğullarının Atası

Hz. İshak, Hz. İbrâhim’in eşi Sâre’den doğan oğludur ve Kur’an’da adı on yedi defa geçer. Oğlu Yakub’un soyundan İsrailoğulları çoğaldığı için Mûsâ, Dâvûd, Süleyman, Zekeriyyâ, Yahyâ ve Îsâ gibi pek çok peygamber onun neslinden gelmiştir. Kur’an Hz. İshak’ı çoğu zaman babası ve oğluyla birlikte, peygamberlik zincirinin bir halkası olarak anar.

Meleklerin getirdiği müjde

Lût kavmini helak etmekle görevli melekler önce Hz. İbrâhim’e misafir oldular. Hz. İbrâhim hemen onlara kızartılmış bir buzağı ikram etti; ama ellerini yemeğe uzatmadıklarını görünce onlardan çekindi. Melekler kimliklerini açıklayıp müjdeyi verdiler:

وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِن وَرَاءِ إِسْحَاقَ يَعْقُوبَ ﴿٧١﴾ قَالَتْ يَا وَيْلَتَىٰ أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَٰذَا بَعْلِي شَيْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ ﴿٧٢﴾ قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ ۖ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ ۚ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ ﴿٧٣﴾

İbrahim'in karısı ayakta duruyordu bunun üzerine yüzü güldü. Ona İshak'ı ve İshak'ın arkasından da Ya'kub'u müjdeledik. "Vay başıma gelene!" dedi, "Ben bir kocakarıyım, kocam da yaşlı bir adam. Bu gerçekten çok tuhaf bir şey!" Dediler: "Sen Allah'ın emrine mi şaşıyorsun? Allah'ın rahmeti ve berekâtı üzerinizdedir. Ey ev halkı! Muhakkak ki O, hamiddir (övülmeye lâyıktır), meciddir (cömertliği boldur)."

Sâre’nin şaşkınlığı yerindeydi: Kendisi kısır ve yaşlı, eşi de ihtiyardı. Meleklerin cevabı ise “Allah’ın emrine mi şaşıyorsun?” oldu. Zâriyât suresi bu çocuğu “bilgili bir oğul” (gulâmün alîm) diye niteler (51/28). Müjdenin aynı anda torun Yakub’u da içermesi, İshak’ın uzun yaşayıp soyunun devam edeceğinin de haberidir.

Kur’an’da övülen vasıfları

Kur’an Hz. İshak’ı Hz. İbrâhim’e bir lütuf olarak verilen, salih bir peygamber diye tanıtır: “Ona İshak’ı ve bir fazla olarak da Yakub’u bağışladık; hepsini salih kimseler yaptık. Onları emrimizle doğru yola ileten önderler yaptık; onlara hayırlar işlemeyi, namaz kılmayı ve zekât vermeyi vahyettik” (Enbiyâ 21/72-73). Sâd suresinde ise İbrâhim, İshak ve Yakub’un “güç ve basiret sahibi” oldukları, “ahiret yurdunu düşünme” özelliğiyle seçildikleri bildirilir (38/45-46). Sâffât suresinde de “Ona salihlerden bir peygamber olarak İshak’ı müjdeledik; ona ve İshak’a bereket verdik” buyurulur (37/112-113).

Hayatı hakkında bilinenler

Hz. İshak’ın hayatı hakkında Kur’an ayrıntı vermez. Tarih kaynaklarına göre babasıyla birlikte Filistin’de, Kenan diyarında yaşamış; Rebeka (Refka) ile evlenmiş ve bu evlilikten Ays (Esav) ile Yakub doğmuştur. Hz. Yakub’un vasiyet sahnesinde oğulları “Senin ilahına, ataların İbrâhim, İsmâil ve İshak’ın ilahına, tek ilaha kulluk edeceğiz” diyerek İshak’ın tevhid geleneğini sürdüreceklerini bildirmişlerdir (Bakara 2/133). Kabri, babası İbrâhim ile birlikte Filistin’deki El-Halil (Hebron) şehrinde bulunan mağaradadır.

Tevrat’ta kurban edilmek istenen oğlun İshak olduğu yazıyorsa da Ehl-i Sünnet âlimlerinin çoğunluğu Kur’an’ın anlatım sırasından hareketle kurbanlığın İsmâil olduğunu kabul eder. Ayrıntısı için: Hz. İsmâil.

Kıssadan dersler

• Ümitsizliğe yer yok: İnsanca imkânsız görünen bir müjde, yaşlı bir çifte Allah’ın rahmetiyle gerçekleşmiştir.
• Salih nesil: Kur’an, İbrâhim ailesinin üç kuşağını “salih” ve “önder” olarak birlikte anar; imanın aileden nesle aktarıldığını gösterir.
• Ahireti düşünmek: Onları seçkin kılan vasıf, ahiret yurdunu hatırlamalarıdır (Sâd 38/46).

Kaynaklar: Bakara 2/133, 136, 140; En’âm 6/84; Hûd 11/69-73; Meryem 19/49; Enbiyâ 21/72-73; Sâffât 37/112-113; Sâd 38/45-47; Zâriyât 51/24-30. TDV İslâm Ansiklopedisi, “İshak” maddesi. İbn Kesîr, Kasasü’l-enbiyâ.